Comic

Published on March 1st, 2020

0

El Eternauta – Ο Αργεντινός επαναστάτης μέσα στην χειροποίητη στολή καταδύσεων

Εξήντα χρόνια πριν, το 1959 δημοσιεύθηκε στην Αργεντινή το τελευταίο μέρος του “El Eternauta” [στα ελληνικά “El Eternauta: Ο κοσμοναύτης του Απείρου”, Jemma Press, 2008 & 2009, 2 τόμοι], του επικού έργου των Hector German Oesterheld και Francisco Solano Lopez. Το ογκώδες (350 σελίδων) αριστούργημα της παγκόσμιας σκηνής των κόμικς ξεκίνησε να δημοσιεύεται το 1957 στην εβδομαδιαία εφημερίδα “Hora Cero” για να ολοκληρωθεί δύο χρόνια αργότερα. Φαινομενικά πρόκειται για ένα αγωνιώδες και περιπετειώδες συνάμα έργο επιστημονικής φαντασίας. Μια βαθύτερη, δεύτερη ανάγνωση όμως, μαρτυρά πολλά περισσότερα. Μια ιστορία 350 σελίδων, που διαβάζεται απνευστί και είναι γεμάτη πολιτική αλληγορία και συμβολισμούς (προσχεδιασμένους και μη), καλοκουρδισμένη σεναριακά και ευρηματικά εικονογραφημένη, αποτελεί πλέον ένα παγκόσμιο σημείο αναφοράς για την ένατη τέχνη. Από την στιγμή της πρώτης έκδοσής του, 60 χρόνια πριν, μόνο πιο διάσημο καταφέρνει να γίνεται. Ένα αδιαμφισβήτητο best-seller στον ισπανόφωνο κόσμο, μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε επίσης στην Κροατία, τη Γαλλία, την Ελλάδα -και φυσικά- την Ιταλία, όπου γνώρισε και τεράστια επιτυχία. Μόλις τέσσερα χρόνια πριν, εκδόθηκε για πρώτη φορά και στα Αγγλικά στις Η.Π.Α. από την Fantagraphics, σε μια υπερπολυτελέστατη έκδοση-φετίχ με δύο προστατευτικές θήκες, γνωρίζοντας τεράστια επιτυχία, 3 επανεκδόσεις και 1 βραβείο “Eisner”.

Για την ιστορία, στην Ελλάδα γνωρίσαμε τον “Κοσμοναύτη του Απείρου” πρώτη φορά το μακρινό 1980 μέσα από τις σελίδες του βραχύβιου περιοδικού “Σκαθάρι” από όπου και πήραμε μόνο μια μικρή γεύση, για να ακολουθήσει το 1985 μέσα από τις σελίδες του “Σκορπιού” με το μισό σχεδόν κόμικ να δημοσιεύεται εκεί. Ολοκληρωμένο το έργο κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 2008 & 2009 σε δύο πολυτελείς τόμους από την Jemma Press. Ο πρώτος τόμος έχει εξαντληθεί καιρό τώρα.. (Σας παρακαλούμε κύριε Σταυριανέ, ξανα-τυπώστε το!)

To El Eternauta, δεν είναι απλά ένα κλασικό κόμικ, -είναι ΤΟ κόμικ, είναι το άλφα και το ωμέγα της Αργεντίνικης εθνικής παράδοσης, το ταπεινό εικονογραφημένο διήγημα που σκαρφάλωσε στην κορυφή της εθνικής σκηνής των κόμικς και απέκτησε διεθνή επιρροή. Η γνωστή εικόνα ενός εκ των πρωταγωνιστών (βασικά του κυριότερου, καθότι αυτός είναι ο Eternaut, αλλά θα σας εξηγήσω τι εννοώ) του Juan Salvo, να φορά την ειδική προστατευτική βαθύ-μπλε στολή του, είναι ορατή παντού στο Μπουένος Άιρες, στο μετρό, σε αγάλματα στους δρόμους, σε πολιτικά γκράφιτι, ώς και στις πολιτικές και αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που πλήττουν συνεχώς την Αργεντινή, ώς απόρροια της παρατεταμένης οικονομικής κρίσης. Η εικόνα του “El Eternauta” στέκει στα πλακάτ των διαδηλωτών δίπλα στην εικόνα ενός άλλου ιδεαλιστή επαναστάτη, του “Ernesto Guevara” ή απλά “Che”.

Ο “πρωταγωνιστής” του κόμικ, Juan Salvo.

Ας μιλήσουμε όμως για την ιστορία. Ένα κρύο βράδυ του χειμώνα, ένας συγγραφέας (ο ίδιος ο Oesterheld) γράφει ήρεμος στο γραφείο του, όταν ξαφνικά ακούει την καρέκλα που βρίσκεται μπροστά του να τρίζει, όπως τρίζει, όταν κάποιος κάθεται. ‘Εκθαμβος παρακολουθεί να εμφανίζεται μπροστά του ένας άνδρας που μοιάζει καθόλα αληθινός. Τρομαγμένος ο Oesterheld ακούει τον Κοσμοναύτη να του εξηγεί πως είναι καταδικασμένος να ταξιδεύει στην αιωνιότητα και κάπως έτσι ξεκινά να του αναδιηγείται την προσωπική του ιστορία. Πως όλα ξεκίνησαν ένα βράδυ σαν και εκείνο στο Μπουένος Άιρες, που είχε μαζευτεί με τους φίλους του για να παίξουν χαρτιά μέχρι που όλα άλλαξαν ριζικά. Ένας δυνατός θόρυβος και ύστερα η απόλυτη ησυχία, ο θάνατος. Φωσφορίζον, ραδιενεργό χιόνι (όπως νομίζουν οι τέσσερις φίλοι) πέφτει στην πρωτεύουσα της Αργεντινής σκοτώνοντας ό,τι αγγίζει. Ανθρώπους, ζώα, φυτά, τα πάντα. Ο Oesterheld αριστοτεχνικά ξεκινά τον τρόμο που διαπερνά την ιστορία εντάσσοντας το χιόνι -πράγμα εξαιρετικά σπάνιο εκεί, καθώς στην καταγεγραμμένη ιστορία δύο φορές έχει χιονίσει στην Αργεντινή, το 1918 και το 2007 (φαν φακτ, 50 χρόνια από την πρώτη έκδοση του Eternauta)- . Οι φίλοι νομίζουν ότι το “ραδιενεργό” χιόνι προκλήθηκε από τις πυρηνικές δοκιμές που πραγματοποίησε ο στρατός των Η.Π.Α. στον Ειρηνικό για να συνειδητοποιήσουν στη συνέχεια έντρομοι ότι επρόκειτο για κάτι άλλο, ανήκουστο και χειρότερο. Μια πρωτοφανής εξωγήινη εισβολή πλήττει την Γη, με τους πρωταγωνιστές να είναι μάρτυρες όλων των σταδίων της και να προσπαθούν να επιβιώσουν απέναντι στην παντοδυναμία των εχθρών που δεν θα συναντήσουν ποτέ αυτοπροσώπως. Από εκεί και ύστερα ξεκινά ένας αγώνας επιβίωσης και οργάνωσης των επιζώντων για να απωθήσουν την εξωγήινη εισβολή και να υπερασπιστούν τον πολιτισμό. Είναι επίσης σημαντικό να αναφερθεί ότι κανένα από τα εξωγήινα πλάσματα δεν είναι κακά, αλλά υπακούουν στις εντολές των “άλλων”, των πραγματικών εισβολέων που δεν εμφανίζονται ποτέ, κάνοντας έτσι έναν σαφή υπαινιγμό στον επονομαζόμενο “Βρώμικο πόλεμο” ή γράφοντας μια αλληγορία για την πάλη των τάξεων. Παράλληλα η εισβολή καθαυτή και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται από τους εισβολείς, έχουν παραλληλισθεί από πολλούς κριτικούς και ιστορικούς τέχνης με τα συνεχή πραξικοπήματα που έπλητταν την Αργεντινή εκείνη την περίοδο.

Έχει τυπωθεί στο παρελθόν και στα ελληνικά σε δύο τόμους απ’ τις εκδόσεις Jemma Press

Είναι χαρακτηριστικό πως στο “El Eternauta” δεν υπάρχει ένας και μοναδικός (σούπερ) ήρωας που να τα καταφέρνει μόνος του, αλλά μια ομάδα ανθρώπων που εργάζονται συλλογικά για να διατηρήσουν τα κεκτημένα και την ελευθερία τους. Όπως παραδέχτηκε αργότερα και ο ίδιος ο Oesterheld: “Ο αληθινός ήρωας του έργου, είναι ο συλλογικός ήρωας, η ανθρωπότητα. Αξιολογώντας το τώρα, αν και δεν ήταν η αρχική μου πρόθεση, πιστεύω ακράδαντα ότι ο αληθινός ήρωας είναι “en masse”: ποτέ ο μεμονωμένος ήρωας, ποτέ η μονάδα”. Ο κοσμοναύτης του Απείρου, κάνει αυτό που μπορεί να κάνει εξαιρετικά καλά και η επιστημονική φαντασία: ρωτά σκληρές ερωτήσεις αναφορικά με τον κόσμο και αναρωτιέται τι μπορούμε να κάνουμε για να αλλάξουμε τα πράγματα. Άξιο αναφοράς είναι ότι οι τρεις εκδόσεις του έργου (πρώτο μέρος, remake πρώτου μέρους σε σκίτσο A. Breccia και δεύτερο μέρος) κυκλοφόρησαν και ταυτοχρόνως με τις τρεις de facto κυβερνήσεις των Pedro Eugenio Aramburu, Juan Carlos Ongaría και του Μετώπου για αναδιοργανωση της Αργεντινής, αντίστοιχα. Και οι τρεις ήταν δικτατορίες.

Ένα από τα εκατοντάδες εξαιρετικά πάνελ που δημιούργησε ο Francisco Solano Lopez.

Το έργο αποδείχθηκε προφητικό για τον συγγραφέα του. Ο H.G. Oesterheld είχε μπει στο στόχαστρο των στρατιωτικών δικτατοριών της Αργεντινής και για το El Eternauta καθώς και για το “Che” σε σκίτσο Alberto & Enrique Breccia. Το τραγικό είναι ότι και αυτός και οι τέσσερις κόρες του (οι δύο εκ των οποίων έγκυες) δολοφονήθηκαν το 1977 πιθανώς, με την μέθοδο της “εξαφάνισης” που μετερχόταν το τότε coup d’état της Αργεντινής. Οι σοροί τους δεν έχουν βρεθεί ακόμα (πλην της μιας κόρης) ενώ τα βρέφη στάλθηκαν ζωντανά στην χήρα του Oesterheld και ακτιβίστρια για τα ανθρώπινα δικαιώματα Elsa.

“Μετά θα φτάσει βοήθεια, θα επέμβουν από άλλες χώρες του κόσμου. Μοιάζουμε λιγάκι με τον Ροβινσώνα Κρούσο… αντί σ’ ένα νησί, ναυαγήσαμε σ’ ένα σπίτι.”

“Ήταν μια σωστή εικόνα, μα το νησί που έπρεπε να επιζήσουμε ήταν ζωσμένο από μια θάλασσα νεκρών, ενώ η βοήθεια που υπολόγιζε ο φίλος μου, δεν θα ερχόταν ποτε.”

Το εξώφυλλο της πανέμορφης αγγλικής έκδοσης από την Fantagraphics.

Κλείνω, με τα λόγια του Alberto Ongaro για το “EL ETERNAUTA”: “Όταν πια τα κόμικς θα γίνουν αποδεκτά από την επίσημη κουλτούρα χωρίς την τωρινή διαμεσολάβηση των διανοούμενων, όταν θα θεωρούνται ότι έχουν την δική τους επίσημη γλώσσα με τους δικούς της νόμους, όταν θα τους αποδοθεί η εμπιστοσύνη όπως λόγου χάρη δίνεται στον κινηματογράφο, όταν θα πάψει να κριτικάρεται το μέσο αντί για το αποτέλεσμά του, διαχωρίζοντας το καλό από το άσχημο κόμικς, τότε ο El Eternauta θα είναι ένα έργο κλασικό, ένα σημείο αναφοράς, ένα ντοκουμέντο για το άγχος της εποχής μας”.

Ο διευθύνων σύμβουλος του Netflix, Reed Hastings ανακοινώνει στο Μπουένος Άιρες την παραγωγή του “El Eternauta”.

Το κόμικ θα μεταφερθεί, ως σειρά, στο Netflix.

Η είδηση ήταν η μεγαλύτερη έκπληξη που ζήσαμε μέσα στον Φεβρουάριο. Μετά από συνάντηση που είχαν στο προεδρικό μέγαρο της Αργεντινής ο πρόεδρος της χώρας Alberto Fernandez με τον διευθύνοντα σύμβουλο της συνδρομητικής πλατφόρμας Netflix, Reed Hastings, ανακοινώθηκε ότι κορωνίδα των επενδύσεων της πλατφόρμας στη χώρα της Λατινικής Αμερικής θα αποτελέσει η μεταφορά του θρυλικού κόμικ “EL Eternauta” σε σειρά, η οποία θα προβληθεί παγκοσμίως τέλη 2021 – αρχές 2022 από το Netflix. Ελάχιστα έχουν γίνει γνωστά μέχρι στιγμής για την παραγωγή. Συγκεκριμένα τη σκηνοθεσία έχει αναλάβει ο Αργεντίνος σκηνοθέτης Bruno Stagnaro, ενώ ο επίσης σκηνοθέτης και εγγονός του δημιουργού του κόμικ Hector German Oesterheld, Martiín Oesterheld υπηρετεί ως ειδικός σύμβουλος της παραγωγής.

Πολλοί είναι αυτοί που αναρωτιούνται γιατί δεν είχε γίνει κάποια μεταφορά του θρυλικού κόμικς στην οθόνη. Η ιστορία της ανάκτησης των δικαιωμάτων του έργου από τους κληρονόμους του Oesterheld και τον συνδημιουργό και σκιτσογράφο Francisco Solano Lopez, είναι μια πολύπλοκη νομική σύγκρουση η οποία επηρέασε άμεσα και τη δυνατότητα προσαρμογής και μεταφοράς του έργου στην οθόνη. Αρχικά ο χαρακτήρας ανήκε στον σκιτσογράφο, κατά τη δεκαετία του ‘70 όμως ο Oesterheld βρισκόταν σε δεινή οικονομική κατάσταση με αποτέλεσμα να αναγκαστεί να πουλήσει τα πρωτότυπα. Τελικά ανακτήθηκαν τα πρωτότυπα από έναν Ιταλό συντάκτη ο οποίος τα έδωσε στον συνεργάτη του στην Αργεντινή, Alfredo Scutti. Τον Ιούλιο του 1982, ο Scutti αγοράζει από την Elsa Oesterheld (χήρα του συγγραφέα) όλα τα δικαιώματα για τον χαρακτήρα με μια συμφωνία καθόλου σαφή και με πολλά νομικά κενά, παραβλέποντας επί της ουσίας ότι δικαιώματα επί του χαρακτήρα ανήκαν και στον σκιτσογράφο Solano Lopez, ο οποίος τότε βρισκόταν εξόριστος στην Ισπανία. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 όμως, ο Solano Lopez, ήρθε σε επαφή με τα εγγόνια του Oesterheld, Martín & Fernando για να ανακτήσει όλα τα δικαιώματα. Τελικά η διαμάχη έληξε το 2018 με μια απόφαση-σταθμό του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Αργεντινής και τα δικαιώματα επέστρεψαν τελικά στα παιδιά του Solano Lopez και στα εγγόνια του Oesterheld.

To άρθρο στην αρχική του μορφή, δημοσιεύθηκε στο 6ο τεύχος του Comic Cultura τον Ιανουάριο του 2020.

Tags: , , , , ,


About the Authors

Ο Γιάννης Παπαδόπουλος ήταν το σπερματοζάριο που τα κατάφερε. Και αυτό λέει πολλά ή και όχι. Σε ένα άλλο σύμπαν θα ήταν διασταύρωση Κόρτο Μαλτέζε και Ντρούνας. Ασχολείται με τη σχολή του, τα κόμικς, την πολιτική αλλά προς το παρόν προσπαθεί φανερά ανεπιτυχώς να μην τρώει τα νύχια του.



Back to Top ↑
  • Social