Όταν παίρνω στα χέρια μου ένα comic για την αρχαία Σπάρτη η πρώτη μου αντίδραση είναι να παραξενευτώ, να το κοιτάζω και να αρχίζω να το ξεφυλλίζω κάπως καχύποπτα. Ειδικά όταν έχει για εξώφυλλο μία περικεφαλαία. Αυτό το αντανακλαστικό -που δεν το έχω μόνο εγώ- έχει τις ρίζες του πολύ παλιά και συγκεκριμένα στη μιλιταριστική οπτική με την οποία χρησιμοποίησε την ιστορία της αρχαίας Σπάρτης η ναζιστική Γερμανία για να χτίσει το ιστορικό της αφήγημα για να σκιαγραφήσει τα χαρακτηριστικά της Αρείας φυλής. Αυτή η καχυποψία όμως για το χαρακτήρα της αρχαίας Σπάρτης απέκτησε μάλιστα και νέα ποιότητα μετά την χολιγουντιανή μεταφορά των 300 του Frank Miller, της ταινίας που έγινε αφίσα σε κάθε δωμάτιο 15χρονου φασίστα, σε μία περίοδο που χτιζόταν (κυρίως μέσα από ρατσιστικές επιθέσεις και προβολή των media) το έδαφος για την εμφάνιση της Χρυσής Αυγής στο πολιτικό σκηνικό.
Υποψιάζεστε λοιπόν πόσο είχα προβληματιστεί όταν σε ένα από τα μαθήματα του πρώτου εξαμήνου στο Ιστορικό – Αρχαιολογικό ο τότε καθηγητής μας της αρχαίας Ιστορίας είχε ξεκινήσει μία σειρά διαλέξεών του λέγοντάς μας ότι η Σπάρτη δεν ταυτίζεται με αυτή την ακραία πολεμοχαρή εικόνα που έχουμε σχηματίσει στο μυαλό μας. Και όταν πράγματι άρχισε να μας εξηγεί αναλυτικά το πολιτικό σύστημα της Σπάρτης γρήγορα καταλάβαμε ότι οι απλοποιήσεις του σχολείου και τα χολιγουντιανά «This is Sparta» δεν ήταν παρά μία επιφανειακή ανάγνωση του παρελθόντος, με το οποίο στην πραγματικότητα η ιστορική έρευνα έχει ασχοληθεί δίνοντας πολύ πιο ενδιαφέρουσες ερμηνείες, λιγότερο μανιχαϊστικές αλλά και λιγότερο θεαματικές.
Σε αυτές τις σκέψεις με επέστρεψε το comic Τρεις των Kieron Gillen, Ryan Kelly και Jordie Ballaire που κυκλοφόρησε πρόσφατα απ’ τις εκδόσεις Jemma Press και το οποίο είναι ένα απ’ τα πιο ξεχωριστά comics με ιστορικό θέμα που μπορεί να βρει κανείς να διαβάσει (και όχι μόνο στα ελληνικά). Είναι τόσο ιδιαίτερο ακριβώς επειδή ανασυνθέτει το ιστορικό πλαίσιο της αρχαίας Σπάρτης όχι με τη μορφή του θεάματος αλλά βασισμένο στα πορίσματα σύγχρονων ιστορικών μελετών. Μάλιστα για να εγγυηθεί την -όσο το δυνατόν- εγκυρότητα της ιστορικής της αφήγησης, η δημιουργική ομάδα του comic βοηθήθηκε απ’ τον ιστορικο Stephen Hodkinson, καθηγητή αρχαίας ιστορίας στο πανεπιστήμιο του Nottingham, χάρις στον οποίο το comic είναι γεμάτο αναφορές σε ιστορικά γεγονότα, ερμηνείες και υποθέσεις που δύσκολα μπορούσε κανείς να φανταστεί ότι θα χωρούσαν στα καρέ ενός comic δράσης. Η δημιουργική ομάδα δεν υπερβάλλει παραφορτώνοντας το κείμενο με πολλές ιστορικές πληροφορίες, όμως χρησιμοποιεί σύγχρονα πορίσματα της ιστορικής επιστήμης με τρόπο ευφυή, ο οποίος ξεδιπλώνεται σε όλο του το μέγεθος (στον μη ειδικό αναγνώστη) στις σελίδες που ακολουθούν όταν τελειώνει το comic. Σε εκείνες τις σελίδες ακολουθεί ένας εξαντλητικός κατάλογος σημειώσεων που επεξηγούν με αναλυτικό τρόπο ιστορικά ζητήματα που προκύπτουν απ’ την αφήγηση και δεν υπήρχε ο χώρος στο ίδιο το comic να τεκμηριωθούν. Επιπλέον, μετά από τις αναλυτικές σημειώσεις του δημιουργού του σεναρίου Kieron Gillen ακολουθεί και ένας εκτενής διάλογός του με τον καθηγητή Hodkinson στον οποίο σχολιάζουν το comic και τις ιστορικές αναφορές κάθε τεύχους. Είναι προφανές λοιπόν από όλα αυτά ότι οι Τρεις δεν είναι απλά μία comic ιστορία που διαδραματίζεται στον ιστορικό χώρο της αρχαίας Σπάρτης, αλλά ότι για να ανασυνθέσουν αυτό το ιστορικό παρελθόν οι δημιουργοί του comic έκαναν μία εντυπωσιακά εκτενή -για τα δεδομένα ενός comic- έρευνα και προσπάθεια τεκμηρίωσης.
Όμως το comic του Kieron Gillen δεν έχει μόνο «ακαδημαϊκό» ενδιαφέρον. Είναι εντυπωσιακή και γεμάτη δράση από μόνη της η ιστορία των τριών ειλώτων που προσπαθούν να ξεφύγουν απ’ τον στρατό της Σπάρτης που θέλει να τους εκδικηθεί για τη σφαγή ενός εφόρου (του σώματος εξουσίας στην Σπάρτη που εκλεγόταν απ’ τους πολίτες και που αποτελούσε ένα «λαϊκό» αντιστάθμισμα στην εξουσία των βασιλιάδων) και της στρατιωτικής συνοδείας του. Στην πραγματικότητα η ιστορία του Gillen αποτελεί ένα κορυφαίο αντιπαράδειγμα στους 300 του Frank Miller, αφου καταφέρνει να δημιουργήσει μία comic ιστορία γεμάτη δράση, μάχες και συγκινήσεις, που όμως δεν ποντάρει στην υπερβολική τεστοστερόνη των Σπαρτιατών πολεμιστών, αλλά εμβαθύνει σε πιο ενδιαφέρουσες πτυχές του σπαρτιάτικου παρελθόντος με κοινωνικό ενδιαφέρον, όπως ήταν η θέση των Ειλώτων στη σπαρτιατική κοινωνία. Έτσι κι αλλιώς ο Gillen καθιστά σαφές ήδη απ’ τις πρώτες σελίδες ότι δεν ενδιαφέρεται να εξιδανικεύσει την κοινωνία και το στρατό της Αρχαίας Σπάρτης, αφού ξεκινά την ιστορία του με την αναπαράσταση μίας απ’ τις πιο μαύρες σελίδες της αρχαιοελληνικής ιστορίας, με το θεσμό της Κρυπτείας (στον οποίο ας θυμηθούμε ότι είχε αναφερθεί με θαυμασμό πριν κάποια χρόνια ο Κασιδιάρης όσο συγκροτούνταν τα τάγματα εφόδου της Χρυσής Αυγής). Και όσο διατρέχει κανείς τις σελίδες του comic μπορεί να βρει κι άλλες εύστοχες αναφορές σε κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα του σπαρτιατικού παρελθόντος τα οποία διαβάζονται υπό το πρίσμα ενός σύγχρονου κοινωνικού προβληματισμού για την εκμετάλλευση, τον πόλεμο, την εκδίκηση, την εξουσία αλλά και για τη δύναμη που έχουν οι καταπιεσμένοι όταν σπάνε τις αλυσίδες τους.
Το πολύχρωμο σχέδιο των Ryan Kelly (Lucifer, Star Wars) και Jordie Bellaire (Captain Marvel, Preety Deadly) είναι πολύ εντυπωσιακό στις σκηνές δράσης και μας προσφέρει επιβλητικές εικόνες όταν αποτυπώνει το στρατό της Σπάρτης. Παράλληλα οι σχεδιαστές εστιάζουν σε λεπτομέρειες τόσο σχετικές με τον πολεμικό εξοπλισμό του σπαρτιατικού στρατού όσο και στην αποτύπωση της πόλης της Σπάρτης, των ανθρώπων και των θεσμών της.
Τον Kieron Gillen δεν τον γνωρίζουμε τώρα για πρώτη φορά με το Τρεις. Είναι δημιουργός comics με τη δική τους ιστορία, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την πολύ επιτυχημένη σειρά του στην Image, The Wicked + The Divine, με την παρουσία του στους Uncanny X-men, αλλά και με το σχετικά πρόσφατο run του στο Star Wars και στον Darth Vader της Marvel, ενώ και το περσινό του Die (το οποίο συνεχίζεται) είναι ένα comic που γρήγορα κέρδισε τις εντυπώσεις. Όμως το Three ήταν η πιο εύστοχη επιλογή από πλευράς Jemma Press για να συστηθεί ο Gillen στο ευρύτερο ελληνικό αναγνωστικό κοινό με μία αυτοτελή ιστορία με έντονο ιστορικό ενδιαφέρον και ελληνικό χρωματισμό, που όμως πόρρω απέχει από την εξιδανίκευση, ευνοώντας αντιθέτως τον κοινωνικό προβληματισμό και το ενδιαφέρον για περαιτέρω σκέψη και έρευνα. Το Three δεν είναι απλά ένα comic που ξεχωρίζει ανάμεσα σε εκείνα τα comics που μεταφράστηκαν φέτος στα ελληνικά. Αυτό είναι το προφανές. Το Three είναι ένα comic που είναι πολυτέλεια που μεταφέρθηκε σε ελληνική έκδοση και μάλιστα σε έναν τόσο πολυτελή και προσεγμένο τόμο όσο αυτός που μας χάρισε η Jemma Press, με την αψεγάδιαστη μεταφραστική δουλειά της Μπέλλας Σπυροπούλου και τα εξαιρετικά χρήσιμα παραρτήματα στο τέλος του τόμου. Μακάρι να είχαμε κάθε χρόνο μεταφράσεις ξένων comics τέτοιου επιπέδου. Τότε, από πλευράς ποιότητας, η ελληνική εκδοτική παραγωγή comics θα είχε ανέβει πολλά
Στους Τρεις απονεμήθηκε το βραβείο Καλύτερου Μεταφρασμένου Κόμικ στα Ελληνικά Βραβεία Κόμικς 2020
