Σε συνεργασία με το The Director’s Cut, μιλήσαμε με τους εμπνευστές του νέου περιοδικού κόμικς Φούσκα, τον Γιάννη Ιατρού και τον Ίωνα Αγγελή. Τι τους παρακίνησε να δημιουργήσουν τη Φούσκα σε μια περίοδο που το έντυπο περνάει κρίση; Ποια ελληνικά και ξένα περιοδικά διαμόρφωσαν τη δομή και την αισθητική του εγχειρήματός τους και τι ρόλο ευελπιστεί να παίξει αυτό στην εγχώρια σκηνή των κόμικς;
Εν όψει της καμπάνιας χρηματοδότησης του περιοδικού που αναμένεται να ξεκινήσει στις 14 Απριλίου, εμβαθύναμε στο πολυαναμενόμενο περιοδικό, αλλά και ευρύτερα την ελληνική σκηνή των κόμικς, με τον Μάνο Βασιλείου-Αρώνη (Smassing Culture) και τον Λάζαρο Κολαξή (The Director’s Cut).
Kάντε εγγραφή στα κανάλια του The Director’s Cut και Smassing Culture στο YouTube καθώς και στα Director’s Cut – The Podcast και Smass Podcasts στο Spotify
Οι επιρροές
Ίωνας: Εγώ και ο Γιάννης έχουμε σε μεγάλο βαθμό κοινές επιρροές, κυρίως λόγω ηλικίας. Μεγαλώσαμε κι οι δύο στην επαρχία, πηγαίνοντας στο περίπτερο κάθε Παρασκευή για να πάρουμε κόμικς. Μεγαλώσαμε με ντισνεϊκά κόμικς, με κόμικς της DC, κάποια γαλλικά της Μαμούθ κ.α.. Σίγουρα δεν βιώσαμε τη μεγάλη άνθηση των περιοδικών κόμικς των 90s. Το 9 ή τη Βαβέλ τα διάβασα μετέπειτα, τα βρήκα σε παλαιοπωλεία ή παζάρια βιβλίου, αφού είχαν κλείσει. Παρόλα αυτά, αν κάποιος ψάξει την ιστορία των ελληνικών κόμικς, οι κύριες αναφορές είναι αυτά τα περιοδικά. Αυτά μας έδωσαν τα βασικά στοιχεία της παιδείας μας στα κόμικς.
Γιάννης: Εμένα, η βασική μου αναφορά ως παιδί ήταν τα Disney κόμικς: Ντόναλντ, Αλμανάκο, Μίκυ Μάους και αργότερα το περιοδικό ΚΟΜΙΞ. Το ΚΟΜΙΞ ήταν το πρώτο περιοδικό που διάβασα που εμβάθυνε στο μέσο με ουσιαστικό τρόπο. Είχε πολύ προσεγμένη πλαισίωση από άρθρα που παρουσίαζαν τους καλλιτέχνες της κάθε ιστορίας ή αφιερώματα πάνω σε χαρακτήρες ή σχολές ή στις επιρροές (υπερηρωικά, ευρωπαϊκά κλπ). Ακόμα περιείχε και τα νέα του χώρου των κόμικς που ήταν μία όαση πληροφοριών σε μια εποχή που το ίντερνετ δεν ήταν τόσο διαδεδομένο, ειδικά για θεματικές όπως τα κόμικς. Αυτό είναι μια σημαντική παρακαταθήκη όχι μόνο για το περιοδικό, αλλά γενικότερα για τον τρόπο που προσεγγίζει η Docmz Publishing τις εκδόσεις της: πάντα φροντίζουμε να έχουμε πλαισίωση για τους καλλιτέχνες και το έργο. Είναι σημαντικό να εκπαιδεύεις το κοινό σου. Να μιλάς για τα κόμικς ως μορφή τέχνης, να εξηγείς, να παρουσιάζεις ευρύτερες θεματικές. Αυτό το κάνει πιο εύκολα ένα περιοδικό που έχει και στοιχεία επικαιρότητας. Από εκεί και πέρα, εγώ το πρόλαβα το 9, ήταν το πρώτο μέσο τριβής μου με τα ελληνικά κόμικς στο Δημοτικό – Γυμνάσιο. Θυμάμαι μάλιστα ότι είχα στείλει ένα γράμμα στο 9 που δημοσιεύτηκε και το έδειχνα περιχαρής στους γονείς μου! Το 9, επίσης, παρουσίαζε πολλούς Έλληνες καλλιτέχνες, ήταν ένα φυτώριο καλλιτεχνών. Πολλοί από αυτούς αποτελούν τη σημερινή εδραιωμένη ελληνική σκηνή κόμικς, ενώ κάποιοι κάνουν καριέρα στο εξωτερικό. Βέβαια, παρουσίαζε και ξένους καλλιτέχνες με έναν τρόπο πιο φρέσκο, τουλάχιστον στα δικά μας μάτια. Από την άλλη, η Βαβέλ και για τους δυο μας είναι περισσότερο ένα αρχειακό μέσο. Ήταν πρωτοποριακό περιοδικό για την εποχή του, αλλά εμείς δεν το ζήσαμε. Πάντως για την εποχή του ήταν πολύ πρωτοποριακό, το πρώτο μαζικά καταναλώσιμο περιοδικό αυτού του ύφους. Εντάξει, η αναφορά σε αυτό μπορεί να είναι κάπως μικρομεγαλισμός από μέρους μας, όμως θα θέλαμε να διαμορφώσουμε την σκηνή με αυτόν τον πολύ επιδραστικό τρόπο που το έκανε και η Βαβέλ. Και μην ξεχνάμε και το κομμάτι των ξένων καλλιτεχνών. Τα ονόματα που δημοσιεύονταν στη Βαβέλ είναι φίρμες, οι κλασσικοί του είδους, αλλά την εποχή εκείνη φαντάζομαι ότι θεωρούνταν ανερχόμενοι. Υπό αυτή την έννοια, εστιάζουμε κι εμείς σε ξένους καλλιτέχνες που αυτή τη στιγμή διαμορφώνουν την σκηνή, προσπαθώντας να δείξουμε μία φρέσκια οπτική της διεθνούς κομιξικής δημιουργίας. Αλλά και το MAD Magazine είναι σημαντικό σημείο αναφοράς. Ήταν από τα πρώτα που συνέλεγα. Μας αρέσει γιατί δεν παίρνει στα σοβαρά τον εαυτό του. Αναφέρονταν στους εαυτούς τους ως “the usual gang of idiots”. Κάπως έτσι και εμείς με τη «Φούσκα» και στο επικοινωνιακό – εξωστρεφές επίπεδο, αλλά και στο ίδιο το περιοδικό, θέλουμε να υπάρχει αυτός ο meta – αυτοσαρκαστικός χαρακτήρας και στα ίδια τα κόμικς.
Ίωνας: Είναι κρίσιμο για εμάς η «Φούσκα» να μην είναι ένα περιοδικό «παλαιάς κοπής». Θέλουμε να παίρνει τα καλύτερα στοιχεία των προηγούμενων και να θέτει τον δικό της χαρακτήρα. Πιστεύουμε ότι ένα από τα μεγάλα όπλα της τέχνης είναι η σάτιρα. Αν έχουμε τρεις πυλώνες, αυτοί είναι ο ριζοσπαστισμός της Βαβέλ, η μαζική απεύθυνση του 9 και η σατιρική προσέγγιση του MAD.
Και η κρίση του εντύπου;
Ίωνας: Το έντυπο λειτουργεί και ως ντοκουμέντο. Κάθε τεύχος της «Φούσκας» θέλουμε να είναι προϊόν της εποχής του αλλά να έχει και διαχρονική αξία. Γι’ αυτό τα άρθρα, τα αφιερώματα και τα κόμικς που θα περιλαμβάνονται στις σελίδες τους, θέλουμε να έχουν μία αυτοτέλεια. Έτσι κι αλλιώς, τα κόμικς είναι αμιγώς συνδεδεμένα με το έντυπο και οι πειραματισμοί των δημιουργών γίνονται πάντα για να φανούν τυπωμένοι στο χαρτί.
Γιάννης : Παρότι πράγματι, το έντυπο πεθαίνει, ο φυσικός χώρος των κόμικς παραμένει το έντυπο και δη τα περιοδικά. με την έννοια ότι για πάρα πολλά χρόνια εκεί ήταν ο βασικός τρόπος διάδοσης της συγκεκριμένης μορφής τέχνης. Αρχικά ας πούμε τα στριπς στις εφημερίδες, αργότερα τα περιοδικά comics με τη μορφή που τα ξέρουμε σήμερα (είτε αμίγως comics, είτε πολυθεματικά). Από εκεί και πέρα, εάν ένα περιοδικό είναι όμορφα σχεδιασμένο, εάν είναι ωραίο στο μάτι σαν σύνολο, εάν έχει φυσικά αξιόλογο περιεχόμενο και έχει και αισθητική ταυτότητα, ο κόσμος θα θέλει να το έχει, ακόμα κι αν δεν το διαβάσει ολόκληρο ή διαβάσει μόνο μέρος του. Επίσης, ισχύει ότι τα κόμικς δημιουργικά συνδέονται με το έντυπο για πολλούς λόγους, ένας εκ των οποίων είναι η παρουσίαση της εκάστοτε ιστορίας. Το πώς στήνεται η ροή των πάνελ και των σελίδων. Πού θα ξεκινάει; Στη δεξιά ή στην αριστερή σελίδα; Πού θα ανοίγει το σαλόνι; Πώς θα σε κόβει το τελευταίο καρέ στην κάτω δεξιά σελίδα για να γυρίσεις μετά και να έχεις ένα εντυπωσιακό splash page που θα έχει και έναν αφηγηματικό αντίκτυπο; Όλα αυτά είναι στοιχεία που στην ψηφιακή μορφή χάνονται.
Πού θα βρει το κοινό του;
Γιάννης: Ευτυχώς σήμερα έχει δημιουργηθεί ένα κοινό γύρω από τα κόμικς, το οποίο είναι ίσως το μεγαλύτερο που υπήρξε ποτέ στην Ελλάδα. Σίγουρα τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Στην εποχή της Βαβέλ, το πεδίο ήταν προνομιακό για τα περιοδικά οποιασδήποτε θεματολογίας, αλλά λιγότερο προνομιακό για τα κόμικς ως αυτόνομη μορφή τέχνης και την απήχηση που αυτά είχαν. Σήμερα ισχύει το ανάποδο: τα περιοδικά μπορεί να έχουν “πεθάνει”, αλλά τα κόμικς είναι πολύ πιο αναγνωρίσιμα ως μορφή τέχνης. Αυτό οφείλεται και στη διάδοσή τους μέσα από άλλες, πολύ πιο μαζικές μορφές τέχνης, όπως ο κινηματογράφος, τα video games —που συχνά αναζητούν έμπνευση από εκεί— και οι σειρές στις streaming πλατφόρμες. Φυσικά, υπάρχει και η εντυπωσιακή επέλαση των Manga και των Anime, που έχουν μια συγκεκριμένη αισθητική όμως μπορεί να είναι ένας τρόπος να εισαχθεί κόσμος σε αυτή τη μορφή τέχνης. Ωστόσο, το ζήτημα που ουσιαστικά μας απασχολεί πλέον είναι η διανομή. Πέρα από τα social media και τα φεστιβάλ κόμικς, στοχεύουμε σε μια «έξυπνη» διανομή: πέρα από τα καθιερωμένα σημεία πώλησης, δηλαδή τα βιβλιοπωλεία και τα κομιξάδικα, θέλουμε να μπορεί να το βρει ο κόσμος σε χώρους που έχουν κάποια κοινά αισθητικά σημεία, όπως ένα σκεϊτάδικο, ένα γκραφιτάδικο, ένα τατουατζίδικο, κάποια μοντέρνα καφέ κλπ. Είναι ένα τεράστιο στοίχημα.
Ίωνας : Τη «Φούσκα» την χτίζουμε σαν ένα πολιτιστικό event! Το λέω ίσως λίγο βαρύγδουπα.. Εννοώ ότι είναι μια κίνηση με αναφορά στην κουλτούρα των κόμικς στην Ελλάδα κι έχει κι άλλες προεκτάσεις.γι’ αυτό αντίστοιχα και η διανομή πρέπει να έχει μια τέτοια κατεύθυνση. Στόχος μας παραμένει ο πυρήνας των αναγνωστών κόμικς στην Ελλάδα, αλλά παράλληλα πιστεύουμε ότι αυτός δεν είναι ένας κλειστός κύκλος. Πραγματικά, θέλουμε να δημιουργήσουμε μια «φασαρία» στη νεολαία.
Τι επίδραση επιδιώκετε να έχει η Φούσκα στην ελληνική κόμικ σκηνή;
Γιάννης: Με αφορμή το πρώτο έτος από την κυκλοφορία του Μπλε Κομήτη, είχα γράψει τότε στο blog μου μια – ας πούμε κριτική- που αυτό που είχα υπογραμμίσει ήταν ότι μου έλειπε η επιστροφή των κόμικς στις ετυμολογικές τους ρίζες, στο στοιχείο του κωμικού. Νιώθω ότι σε όλη την φάση των περιοδικών, όπως τα γνωρίσαμε από την Βαβέλ κι έπειτα, το στοιχείο αυτό απουσίαζε. Ασχέτως αν είχαν κάποια χιουμοριστικά κόμικς, κυρίως ακολουθούσαν μία κατεύθυνση που απολογούνταν στον κόσμο που τα θεωρούσε λίγο πιο παιδικά και χαζομαρίστικα, προσπαθώντας να είναι πιο βαρύγδουπα, λίγο πιο ελιτίστικα. Νιώθω ότι αυτό δεν χρειάζεται. Εμείς θέλουμε να σαχλαμαρίσουμε όσο δεν πάει! Κι αυτό ζητάμε κι απ’ τους καλλιτέχνες. Ότι «feel free, κάντε το πιο χαζό πράγμα που μπορεί να σας έρθει στο μυαλό». Προφανώς δεν θέλω να υποτιμήσω την δημιουργικότητα κανενός, ούτε μπορούν να είναι όλα τα κόμικς χιουμοριστικά, αλλά αυτό είναι ένα στοιχείο το οποίο προσωπικά μου λείπει σαν αναγνώστη απ’ τα ελληνικά κόμικς τα τελευταία χρόνια.
Ίωνας Αγγελής: Θεωρώ ότι το περιοδικό λειτουργεί κάπως και σαν εργαστήριο. Υπάρχει επαφή των επιμελητών και δημιουργών και τελικά όλα τα κόμικς προκύπτουν μέσα από έναν διάλογο μεταξύ τους. Επίσης, έχει σημασία για έναν Έλληνα δημιουργό να ξέρει ότι η δουλειά του θα δημοσιευτεί δίπλα σε έργα μεγάλων διεθνών καλλιτεχνών (όπως π.χ. του Zerocalcare), γνωρίζοντας ότι εμείς επιδιώκουμε να υπάρχει αντίστοιχης ποιότητας υλικό σε όλο το τεύχος.
Ευχαριστούμε τον Γιάννη και τον Ίωνα για την συζήτηση. Ευχόμαστε να τα εκατοστήσουν τα τεύχη της Φούσκας τους, όμως επειδή οι ευχές και τα likes δεν αρκούν ποτέ, σας καλούμε να στηρίξετε την καμπάνια τους στο Kickstarter για να δώσουμε μαζί ένα δυνατό boost σε αυτό το πολύ φιλόδοξο νέο project.
