Η λαογραφία σήμερα...
Είναι γεγονός πώς το υλικό που μπορεί να παρέχει η λαογραφική παράδοση της Ελλάδας, και δη περιοχών της επαρχίας όπως η Θεσσαλία, προσφέρει τα τελευταία χρόνια έμπνευση σε μια πληθώρα δημιουργών. Αυτοί, με τα διάφορα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους και σε διαφορεικές τέχνες, από τη λογοτεχνία έως τον κινηματογράφο, μας ξεναγούν σε μια παράδοση με πηγαίο πλούτο, ιστορία και νοήματα, το νήμα και η επιρροή των οποίων ξεκινά είτε από τα παγανιστικά χρόνια, στις απαρχές της συλλογικής μνήμης, είτε από τα δύσκολα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Σε κάθε περίπτωση όμως αυτό φτάνει έως τις μέρες μας. Και φτάνει παρά τη διάδοση της τεχνολογίας, παρά την επιβεβλημένη πολιτιστική κυριαρχία δυτικοευρωπαικών και αμερικανικών προτύπων κουλτούρας, σκέψης και συμπεριφοράς. Είναι, δηλαδή, στοιχεία ταυτότητας που διατηρούν τη μοναδικότητάς τους σε έναν κόσμο που τείνει να γίνεται όλο και ομοιογενής, που κρατούν την ιδιαιτερότητά τους σε συνθήκες που η επανάληψη και η προβλεψιμότητα είναι σχεδόν ο κανόνας.
Σαν κομήτης στα ΕΒΚ 2024...
Αυτές οι λαικές, προφορικές κατά βάση ιστορίες είναι και η βάση του κόμικ Στη Σκιά του Ολύμπου: Ιστορίες και Θρύλοι από τα Βουνά της Ελασσόνας (εκδόσεις Jemma Press) σε σενάριο του Θανάση Καραμπάλιου και σχέδιο του Νίκου Σταυριανού, το οποίο και στα ΕΒΚ 2024 κυριάρχησε στην πλειοψηφία των κατηγοριών, μεταξύ των οποίων και αυτή του καλύτερου κόμικ. Κοιτάζοντάς το κανείς καταλαβαίνει γιατί.
Σενάριο σαν ιστορία γύρω από το τζάκι...
Το (πρωτότυπο) σενάριο του Καραμπάλιου αφηγείται ιστορίες που ακόμα και αν δεν ξέρουμε, τις νιώθουμε οικείες και γνώριμες, καθώς αντηχούν κάτι από τη συλλογική μας μνήμη ως κοινό μεγαλωμένο στην Ελλάδα, ακόμα και αν δε μεγαλώσαμε μαζί τους, ειδικά οι νεότεροι. Ταυτόχρονα βέβαια, επειδή ένα σενάριο δεν κρίνεται (μόνο) από τη θεματολογία αλλά και τη δομή και τη καλλιτεχνία του, ο Καραμπάλιος, γνωστός μας κομίστας από τη σειρά του 1800 μεταχειρίζεται τον λόγο με μια γνήσια απλότητα, ευθύτητα και ειλικρίνεια. Δεν προσπαθεί να μπερδέψει τα θέματά των ιστοριών του, ούτε να γεμίσει με φιοριτούρες και πρόζα, κάτι που θα κατέστρεφε τη γνησιότητά τους. Αντίθετα, ο Καραμπάλιος απευθύνεται στο κοινό σαν να είναι φίλοι του, με μια έντονη προφορικότητα.
Έτσι λοιπόν οι ιστορίες των Γιώργη Βαϊνά και της απόγνωσής του να αποκτήσει διάδοχο, της δυσοίωνη προέλευση του ονόματος «Κεφαλόβρυσο», ενός ιερέα που έχασε την πίστη του και την έψαξε σε σκοτεινά μονοπάτια αλλά και του ματωμένου τέλους του προδότη Μπαμπέλη (δηλαδή των 4 ιστοριών της συλλογής) έρχονται σε εμάς με απλότητα και ευθύτητα, η οποία όχι μόνο δεν αναιρεί αλλά και ενισχύει το μακάβριο και σκοτεινό τους χαρακτήρα.
Παράλληλα βέβαια δεν πέφτει και στην αντίθετη παγίδα, αυτή της προσπάθειας να διατηρηθεί η συντηρητική διάσταση και ο λόγος των ιστοριών που αναφέρει και όχι το πνεύμα τους. Από το κόμικ λείπει η γλωσσική επιτήδευση και ο διδακτισμός. Οι ιστορίες που διαβάζουμε είναι σα να λέγονται από έναν φίλο σε μια παρέα και όχι από έναν δάσκαλο που σηκώνει το δάχτυλο σε μαθητές, αναφωνόντας «ε όλη μέρα με τα μπλιμπλικια, μάθετε και τίποτα για τον τόπο σας». Έτσι λοιπόν ο Θανάσης Καραμπάλιος μας καθίζει γύρω από τη φωτιά και μας λέει ιστορίες, με τρόπο απλό και γεμάτο αγάπη για αυτές τις ιστορίες, παρά το μακάβριο τους περιεχόμενο και ταυτόχρονα με πλήρη κατανόηση του σε ποιους απευθύνεται.
Ένα σχέδιο υπέροχος εφιάλτης...
Από την άλλη, η ευθύτητα (αλλά όχι και η απλότητα) είναι χαρακτηριστικό που βρίσκει κανείς και στο σχέδιο του Νίκου Σταυριανού. Η φοκλόρ αισθητική του και οι άμεσες horror αναφορές του μεγαλόπνοου σχεδίου του νεαρού κομίστα δίνουν τον άμεσο χαρακτήρα του κόμικ, διαπλέκονται με το σενάριο και, πολλές φορές, λειτουργούν συμπληρωματικά με τον λόγο για να μεταδώσουν την ατμόσφαιρα του σκοταδιού και του φολκλορικού τρόμου που κρύβονται σε κοιλάδες, φαράγγια και ανείπωτα μυστικά των βουνών της Ελασσόνας.
Ο Σταυριανός παρουσιάζεται πιο ώριμος σχεδιαστικά και δείχνει να πατά πιο γερά στα πόδια του. Διατηρεί τις έντονες επιρροές από Mike Mignola, όμως πλέον νιώθει πιο βέβαιος και οι αδιόρατες, σκοτεινές γραμμές άλλοτε ξεκαθαρίζουν και το σχέδιο αποκτά μια πιο σταθερή, λεπτή γραμμή. Αυτή η δυαδικότητα αλλά και ο χώρος όπου συναντώνται αυτά τα δύο διαλεκτικά στυλ δένει πολύ καλά και με τα θέματα των ιστοριών, που συχνά αντλούν τα θέματά τους από αυτό το Ενδιάμεσα του Πραγματικού και του Φανταστικού. Επιπρόσθετα, ο Σταυριανός νιώθει τρομερά άνετα με τα μελάνια και τις σκιάσεις και έτσι, παρά το ότι το κόμικ είναι ασπρόμαυρο, καταφέρνει μια προσδιάζει μια σχεδόν γκρίζα, αόρατη απειλή στα δάση, τις κρυφές γωνιές των χωριών και τα έρημα σπίτια που σχεδιάζει…
Επιλογικά, σε μια σχετικά ήρεμη χρονιά για τα ελληνικά κόμικ, με έναν σχετικά μικρό αριθμών ενδιαφέροντων πρωτότυπων σεναρίων και ιδεών, το Στη Σκιά του Ολύμπου δίκαια ξεχωρίζει. Αν και θα ξεχώριζε, ειδικά για τους φανς των κόμικ τρόμου, κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες.
