Comic

Published on January 21st, 2020

0

Περικλής – Μια τολμηρή διασκευή του ομώνυμου σαιξπηρικού έργου

Το έργο του Θανάση Δήμου «Περικλής ηγεμόνας της Τύρου» από τις εκδόσεις ΚΨΜ, αποτελεί μία ελεύθερη διασκευή του ομώνυμου έργου του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Δεν είναι η πρώτη φορά που τα έργα του μεγάλου δραματουργού και συγγραφέα μεταφέρονται σε κόμικ (χαρακτηριστικά έχουν κυκλοφορήσει και στα ελληνικά κόμικ διασκευές κλασσικών σαιξπηρικών κειμένων απ’ τις εκδόσεις Polaris) όμως ο «Περικλής» του Δήμου ξεχωρίζει τόσο για την κοινωνικοπολιτική του ματιά όσο και για τον τρόπο που επιλέγει να αντιμετωπίσει το πρωτότυπο έργο. Για όποιον διαβάσει το κόμικ συγκριτικά με το πρωτότυπο είναι προφανές ότι ο Δήμου προχωρά σε μία τολμηρή νέα ανάγνωση του σαιξπηρικού έργου, αλλάζοντας πολλά βασικά στοιχεία του πρωτοτύπου, διατηρώντας όμως το βαθύ του σεβασμό απέναντι σε εκείνο και τον ίδιο τον Σαίξπηρ. Μάλιστα δεν είναι η πρώτη φορά που ο Δήμου καταπιάνεται ως σκιτσογράφος με το σαιξπηρικό έργο, αφού το 2009 έχει τιμηθεί με το Κρατικό Βραβείο Εικονογράφησης για τη διασκευή της σαιξπηρικής “Χειμωνιάτικης Ιστορίας” (εκδόσεις Πατάκη).

Το έργο του Σαίξπηρ «Περικλής», είναι το μόνο έργο του που σώζεται σε μία μόνο νοθευμένη έκδοση, το Κουάρτο του 1609. Πιθανολογείται ότι γράφτηκε περίπου το 1607-1608. Ίσως, είναι το μόνο έργο του Σαίξπηρ, που αποδίδεται ολόκληρο ή κατά το μεγαλύτερο μέρος στον ίδιο που δεν περιλαμβάνεται στο Πρώτο Φόλιο του 1623, ένα γεγονός που προκαλεί ερωτήματα, αφού ήταν ένα έργο δημοφιλές. Ως προς τη δημιουργία του «Περικλή», οι περισσότεροι μελετητές οδηγούνται στο συμπέρασμα πως είναι δημιούργημα του ώριμου Σαίξπηρ και του Τζωρτζ Ουίλκινς, ενός μάλλον ασήμαντου δραματουργού της εποχής, διαπρεπή όμως «πορνοκόπο» και γνώριμη μορφή του υποκόσμου. Τελικά ο «Περικλής» θα συμπεριληφθεί στο Τρίτο Φόλιο του 1664 μαζί με άλλα κείμενα του Σαίξπηρ, τα οποία είχαν εξοβελιστεί ως μη γνήσια.

Απώτερη πηγή του έργου είναι ένα ελληνιστικό μυθιστόρημα με ήρωα τον Απολλώνιο τον Τύριο, όπως διασώθηκε από μεταφράσεις και διασκευές σε όλον τον λατινικό Μεσαίωνα. Το έργο, που με βεβαιότητα γνώριζε ο Σαίξπηρ, είναι το έργο του Τζων Γκάουερ το οποίο και χρησιμοποίησε ως πηγή. Την πηγή του τη μεταφέρει και τη χρησιμοποιεί στο ίδιο του το έργο με θεατρικό τρόπο , μέσα από τον ποιητή- αφηγητή Γκάουερ. Ο «Περικλής» σηματοδοτεί μία νέα περίοδο για τα έργα του Σαίξπηρ, μία περίοδο περιπέτειας, παραμυθιού και φαντασίας στην οποία κυριαρχούν τα στοιχεία του έρωτα και του θανάτου, του κωμικού και του τραγικού, στοιχεία που τον καθιστούν διαχρονικό.

Με πρωτότυπο τρόπο, ο Θανάσης Δήμου επιχειρεί μία ελεύθερη διασκευή του σαιξπηρικού έργου. Η διασκευή αυτή γίνεται ενδιαφέρουσα ήδη από το οπισθόφυλλο αφού με εξομολογητικό χαρακτήρα ο Δήμου αφηγείται πως την ιστορία του την ψιθύρισε στο αυτί ένα βράδυ όταν ήταν παιδί ο ίδιος ο θείος Σαίξπηρ, που την είχε γράψει παλιότερα, το 1607. Με την προσφώνηση «θείος Σαίξπηρ», ο Δήμου υποδηλώνει την τεράστια επιρροή που έχει ασκήσει ο μεγάλος ποιητής, στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας, του θεάτρου… ακόμα και των κόμικς. Το εγχείρημα του Δήμου είναι ένας φόρος τιμής στη διαχρονικότητα του έργου του μεγάλου Άγγλου συγγραφέα και δραματουργού.

Αυτό που κάνει τη διασκευή του Δήμου πιο ξεχωριστή και παραστατική είναι η μεταφορά ενός ολόκληρου έργου σε κόμικ. Το έργο του είναι σαν μία μικρή θεατρική παράσταση αποτυπωμένη στο χαρτί με πρωταγωνιστές ανθρωπόμορφα ζώα. Μία αλληγορική προσέγγιση με βαθύ πολιτικό και κοινωνικό χαρακτήρα, πιο φρέσκια, πιο τολμηρή με νέα στοιχεία.

Πρωταγωνιστής του έργου είναι ο Περικλής. Την ιστορία του μας την αφηγείται ο Γκάουερ ο ποιητής, ο οποίος ξεκινάει την ιστορία του από την Τύρο. Ο Δήμου μεταφέροντας την ιστορία του Σαίξπηρ σε ένα πιο σύγχρονο περιβάλλον δεν θα αρκεστεί μόνο στο κεντρικό χαρακτήρα της ιστορίας του, αλλά θα κάνει και έναν πιο βαθύ πολιτικό και κοινωνικό σχολιασμό αφού αναδεικνύει σκέψεις και προβληματισμούς του σήμερα. Από τους εύστοχους διαλόγους και τα έξυπνα σκίτσα του, παρουσιάζεται η ειρωνική και κριτική διάθεση για την κοινωνική απαξίωση και τη γενικότερη πολιτική κατάσταση.  Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάζεται και η ιστορία του Περικλή του ηγεμόνα της Τύρου.

Ο Περικλής επιθυμώντας να δημιουργήσει ένα ισχυρό κράτος, αποφασίζει να ταξιδέψει ως την Αντιόχεια για να παντρευτεί την κόρη του εκεί βασιλιά.  Για να υλοποιήσει το σχέδιό του, αποδέχεται την πρόκληση  να λύσει το αίνιγμα του Βασιλιά της Αντιοχείας. Κατά την επίλυση του αινίγματος ο Περικλής έρχεται αντιμέτωπος με ένα ένοχο μυστικό το οποίο με βεβαιότητα θα αποτελέσει απειλή για τη ζωή του.  Από εκείνη τη στιγμή ξεκινά ένα ταξίδι με πολλές συναντήσεις, ξεχασμένες πόλεις, ίντριγκες, δολοπλοκίες, αποχωρισμούς, έρωτα, θάνατο και πολλές εκπλήξεις. Τα πολλά και διαφορετικά πρόσωπα, τα ξεχωριστά τοπία και η μυστήρια θάλασσα είναι πολλά από τα στοιχεία που συνθέτουν την ιστορία. Το μόνο σταθερό στοιχείο, ο Χρόνος ο οποίος απλά παρακολουθεί τα γεγονότα αμετάβλητος.

Ενδιαφέρον ακόμα στοιχείο αποτελεί το γεγονός πως εν αντιθέσει με το πρωτότυπο έργο του Σαίξπηρ, ο Δήμου αποκλείει την θεολογική ερμηνεία των γεγονότων. Απαλείφονται όλα τα μεταφυσικά στοιχεία και τα γεγονότα αποτελούν απόρροια της τύχης και της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα στην ιστορία αποτελεί η Θαϊσα, η οποία αντί να παρουσιάζεται ως ιέρεια της θεάς Άρτεμις, παρουσιάζεται ως νοσοκόμα και βοηθός του Κερήμονα. Ο Δήμου δεν «μεταφέρει» απλώς το έργο του σε πιο σύγχρονα κοινωνικά συμφραζόμενα, αλλά τολμηρά αποδίδει την ουσία του σαιξπηρικού έργου σε μία πιο ανθρωποκεντρική κατεύθυνση. Η τολμηρή αυτή «παρέμβαση» του Δήμου στο Σαιξπηρικό έργο μπορεί από κάποιους να θεωρηθεί «βλάσφημη», όμως αντιθέτως είναι ένας τρόπος του δημιουργού να δηλώσει το σεβασμό του απέναντι στο σαιξπηρικό πρωτότυπο μεταφέροντάς το πιο κοντά στις σύγχρονες κοινωνικές αντιλήψεις.

Το σχέδιο του «Περικλή» είναι λιτό αλλά -με τον τρόπο του- εντυπωσιακό. Κινείται στα όρια ανάμεσα στην εικονογράφηση και το κόμικ. Σε λίγες σελίδες δίνει έμφαση στα τοπία, ενώ συνήθως διατηρεί το λευκό φόντο της σελίδας (που καθιστά το έργο του πιο ευανάγνωστο) και μέσα σε αυτό τοποθετεί -διάσπαρτα πολλές φορές- τις ανθρωπόμορφες φιγούρες του. Οι χαρακτήρες του πρωτότυπου έργου αντικαθίστανται με ζώα, τα οποία είναι προσεκτικά επιλεγμένα για τον καθένα. Δεν είναι τυχαίο για παράδειγμα που στους πιο ισχυρούς χαρακτήρες δίνει τη μορφή πιο δυνατών και επιβλητικών ζώων (για παράδειγμα ο Αντίοχος εμφανίζεται ως ελέφαντας και ο Θαλιάρτης, που σχεδιάζει το θάνατο του Περικλή, εμφανίζεται ως κροκόδειλος).

Το έργο του Δήμου λοιπόν, αποτελεί μια πρωτότυπη και σύγχρονη προσέγγιση του ομώνυμου σαιξπηρικού έργου. Μία τολμηρή διασκευή που κινείται στον γνωστό κόσμο των σαιξπηρικών romance, όμως ταυτόχρονα επικεντρώνεται και σε σύγχρονα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα με έναν δικό του εύστοχο και χιουμοριστικό τρόπο.

(Για την παράλληλη ανάγνωση του πρωτότυπου σαιξπηρικού έργου χρησιμοποιήθηκε η μετάφραση του Διονύση Καψάλη από τις εκδόσεις Gutenberg καθώς και το διαφωτιστικό του εισαγωγικό σημείωμα)

Tags: , , , , , ,


About the Authors

Μικρή το ίνδαλμα της ήταν η Lara Croft και ήθελε να ανακαλύψει τη χαμένη Ατλαντίδα. Κάνοντας το πρώτο βήμα και σπουδάζοντας Αρχαιολογία, οι στόχοι της δεν άλλαξαν και πολύ με τα χρόνια, αν εξαιρεθεί ότι σήμερα περισσότερο έχει καταφέρει να μοιάσει στη Monica Geller ενώ παράλληλα είναι πολύ πιθανό να συμμετάσχει και στην μουσική αναβίωση που ετοιμάζουν τα Zουζούνια.



Back to Top ↑