Ο νικητής του βραβείου Booker Marlon James είναι ένας συγγραφέας περήφανος και αποφασισμένος να αφήσει το σημάδι του σε όποιο είδος ασχολείται. Πρώτα λοιπόν με το Η Σύντομη Ιστορία 7 Φόνων (ένα περίπλοκο, τζαμαικανό noir) και τώρα, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, με το επικό Μαύρος Πάνθηρας, Κόκκινος Λύκος (στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Αίολος και σε μετάφραση του Πάνου Τομαρά).
O James συνθέτει ένα fantasy έπος με υλικά που δανείζεται από την εκτεταμένη γνώση και, το σημαντικότερο, κατανόησης των δομικών στοιχείων του είδους, όπως αυτό γαλουχήθηκε από τους δασκάλους και τη δυτική παράδοση. Πιο συγκεκριμένα, στο Μαύρος Πάνθηρας, Κόκκινος Λύκος μπορεί κανείς να συναντήσει το ταξίδι του ήρωα, τόσο χωρικά όσο και συναισθηματικά, όπως το βλέπουμε στον Καθηγητή J.R.R Tolkien. Μπορεί να βρει την ανθρωποκεντρική ματιά και την τεράστια επίδραση της φύσης, όπως στα κύματα της Γεωθάλασσας της μοναδικής Ursula K. Le Guin. Συναντά τη φυλετική εμπειρία, όπως στην πολιτική γραφή της Octavia E. Butler. Τέλος, σκοντάφει και βυθίζεται στη δυστοπική, σχιζοειδήςκαι αναξιόπιστη πρόζα του Gene Wolfe.
Στη συνάρτηση όμως, ο James βάζει ένα τεράστιο στοιχείο, το οποίο είναι η αφρικανική μυθολογία και μάλιστα με τόσο επιδέξιο τρόπο που είναι αξεδιάλυτο από μια fantasy σκοτεινά μαγική εμπειρία και τη δική του, αρρωστημένη φαντασία. Το afrofantasy του James σε πετά σε ζούγκλες άγριες, διψασμένες για το αίμα και τα όργανα ανθρώπων. Σε σαβάνες γεμάτες ανθρωπόμορφα τέρατα, ύαινες που μεταμορφώνονται σε γυναίκες με πέη, σε σπίτια μολυσμένα από δηλητήρια, με σκιώδεις δαίμονες που περπατούν στο ταβάνι σα να είναι έδαφος και γυναίκες που ζευγαρώνουν με αστραπές. Οι κάτοικοι των 13 βασιλειών του James είναι σε μια συνεχόμενη μάχη με στοιχεία που δεν καταλαβαίνουν και, όπως φαίνεται, δεν προσπαθούν καν. Μέσα σε ένα θολό σκηνικό, γεμάτο μυστήριο και θάνατο, πλέκουν και αυτοί τα δικά τους βίαια και πολύπλοκα παιχνίδια εξουσίας, τις δικές τους ιστορίες εκδίκησης, έρωτα (σπάνια ετεροφυλοφιλικού ή έστω που να ασχολείται με ταμπέλες)
Είναι απίστευτα φρέσκια και ζωογόνα η εικονογραφία της μαγείας και του υπερφυσικού στο έργο. Ο James δημιουργεί ένα αμάλγαμα από υπαρκτές μυθολογίες και δικούς του εφιάλτες, με τέτοια δεξιοτεχνία που δύσκολα ξεχωρίζεις το ένα από το άλλο. Αυτό προφανώς συμβαίνει γιατί ο συγγραφέας κατανόησε πλήρως τον πυρήνα των μυθολογιών αυτών, που αποτελούν τη μορφοποίηση αρχέγονων τρόμων και σκιών. Την ουσιαστική τους λειτουργία σε μια άγρια ζωή, που η επιβίωση δεν ήταν εγγυημένη για κανέναν και όπου η φύση δεν περιοριζόταν σε ένα απαλό χάδι, αλλά ένα άγριο χαστούκι με νύχια. Η ζωή είναι αλήθεια πολύ φθηνή σε αυτόν τον κόσμο. Βιασμοί, ακρωτηριασμοί, εκπόρνευση, δουλεία. Όλα αυτά συνθέτουν έναν γλαφυρά σκληρό κόσμο, σε τέτοιο μέγεθος μάλιστα που το Westeros φαίνεται απόλυτα ήρεμο και ασφαλές.
Η γλώσσα του James είναι παρόμοια με τον κόσμο του. Γεμάτη λεπτομερείς και ταυτόχρονα ασαφείς, παραμυθικές οριακά περιγραφές, προτάσεις που καταλήγουν σε αδιέξοδα και ξεστρατισμένα κόμματα, παρομοιώσεις με πράγματα και καταστάσεις που ο μέσος δυτικός αναγνώστης δε γνωρίζει και, σε μεγάλο βαθμό, φτιαγμένη έτσι ώστε να προσομοιώνει προφορικό λόγο (άλλωστε όλο το έργο πρόκειται, σαν άλλο ομηρικό έπος, για εγκιβωτισμένη αφήγηση). Το να διαβάζει κανείς το Μαύρος Πάνθηρας, Κόκκινος Λύκος μοιάζει σα να περιηγείται στα αφιλόξενα φυσικά τοπία που περιγράφει. Η προσοχή του μεταφέρεται από το ένα πράγμα στο άλλο σα να στριφογυρίζει σε μια πυκνή ζούγκλα, βυθίζεται πηχτή σαν κινούμενη άμμο πρόζα και, ξαφνικά, σε μια αιφνίδια σκηνή μάχης ο ρυθμός αλλάζει τόσο απότομα, σαν να κατρακυλά σε μια σκοτεινή βουνοπλαγιά που δεν είχε προσέξει. Επιπλέον, η ιστορία προφανώς δεν είναι γραμμική, αλλά, όπως και όλο το βιβλίο πηγαίνει μπρος πίσω, με παρεκβάσεις και flash back, τα οποία σκιαγραφούν τον πολύπλοκο και βάναυσο εσωτερικό κόσμο των χαρακτήρων.
Ένας λιγότερο ικανός συγγραφέας με τόσα τεχνάσματα θα κούραζε τον αναγνώστη του, ειδικά όταν αυτή η διαδρομή συνεχίζεται για 680 σελίδες. Όχι όμως οJames. Ο κόσμος του, παρά τη βία, και τη μυρωδιά από αίμα και κόπρανα που αναδύει, είναι γοητευτικός και, βασικότερο ίσως, χτισμένος να αποκαλύπτεται οργανικά μέσα από την αφήγηση και τις περιπέτειες των απρόθυμων αντιηρώων του. Έτσι ο αναγνώστης, άθελά του, γίνεται συνένοχος στα εγκλήματά τους και η προσοχή του, σχεδόν σαν όμηρος, αιχμαλωτίζεται μέχρι το τέλος.
Η «εξαπάτηση» του αναγνώστη είναι πλήρης και αυτό βασίζεται σε μεγάλο βαθμό άλλωστε και στην πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Ιχνηλάτη, του πρωταγωνιστή αυτής της ιστορίας ή, τουλάχιστον, μιας εκδοχής της. Το δεύτερο μέρος της παράδοξης αυτής τριλογίας, του Μαύρου Αστεριού όπως ονομάζεται, πρώτο μέρος της οποίας αποτελεί το εν λόγω βιβλίο, θα εξηγεί, σε στυλ μαγικού ρεαλισμού, την ίδια ιστορία.
Σε κάθε περίπτωση ο Ιχνηλάτης, όπως ονομάζεται ο αφηγητής, πιάνεται πολλές φορές να λέει ψέματα, αυτοαναιρείται και προσπαθεί να υποδυθεί τον τίμιο ή τουλάχιστον τον δικαιολογημένο εξαιτίας του τραυματικού παρελθόντος του, αν και οι πράξεις που ομολογεί τον καθιστούν οριακά το ίδιο βάναυσο όσο και τα τέρατα, υπερφυσικά και ανθρώπινα, που πολεμά. Με ασυγκράτητη ειρωνεία και βαθιά περιφρόνηση για τον συνομιλητή του (άρα και τον αναγνώστη) ο Ιχνηλάτης γίνεται ο καλύτερος/ χειρότερος συνοδοιπόρος και οδηγός για αυτό το ταξίδι. Μέχρι όμως να το συνειδητοποιήσει το κοινό, είναι αργά…
Πολλά μπορούν να ειπωθούν για τις δυσκολίες που μπορεί να συναντήθηκαν στη μετάφραση του έργου. Αρχικά, ο ίδιος ο τίτλος άλλαξε, με την άδεια του συγγραφέα και η λεοπάρδαλη έγινε πάνθηρας. Μέσα στις σελίδες του, ο Πάνος Τομαράς πρέπει να έδωσε πραγματική μάχη να φέρει την άγρια πρόζα του James σε μια συνθήκη που να αναγνωρίσει ο Έλληνας αναγνώστης, χωρίς να χάσει την ψευδαισθησιακή φύση της. Το αποτέλεσμα σίγουρα τον δικαίωσε.
Το Μαύρος Πάνθηρας, Κόκκινος Λύκος είναι ένα πολύ δύσκολο έργο, που ένας αναγνώστης που δεν είναι προετοιμασμένος να βαδίσει σε όλον αυτόν τον κυκεώνα αίματος, μαγείας, περιττωμάτων και φόνων δε θα καταφέρει να ολοκληρώσει. Αντίθετα, εάν θέλετε ένα καθαρόαιμο fantasy έργο με αξιώσεις από τον εαυτό του αλλά και από τον αναγνώστη του, καλώς ήρθατε στα 13 Βασίλεια!
