Ο Junji Ito είναι ένας από τους καλύτερους και σίγουρα πιο δημοφιλείς δημιουργούς horror manga, με διεθνή αναγνώριση. Λαμβάνοντας επιρροή από στοιχεία άλλων σχεδιαστών με τη έντονη βία του Kazuo Umezu, το υπερφυσικό body horror του Hideshi Hino αλλά και την transhuman– ική αποκρυφιστική ατμόσφαιρα του H.P. Lovecraft, ο Ito κατάφερε να παρασύρει το κοινό στους δικούς του εφιάλτες. Αυτοί, ασχολούμενοι περισσότερο με αρχέτυπα παρά με συγκεκριμένες περιστάσεις, μοναδικές στην ιαπωνική κουλτούρα (παρόλο που αντλούν πολλά στοιχεία από αυτές) να μαγέψουν το διεθνές κοινό, χαρίζοντας στον δημιουργό τη φήμη του.
Είναι εύκολο να δει κανείς αυτά τα μοναδικά στοιχεία που έκαναν τον Ito τόσο δημοφιλή στις 8 ιστορίες της συλλογής Ψηφίδες Τρόμου (την πρώτη του δουλειά μεταφρασμένη στα ελληνικά, από την Κasumi Mori, για τις εκδόσεις Jemma Press). Σε αυτές ο Ito, χρησιμοποιώντας ως βάση συνθήκες και θεσμούς οικείους στο κοινό του, όπως είναι η οικογένεια (κυρίως η σχέση πατέρα- κόρης), η διάρρηξη των ερωτικών σχέσεων από την απιστία και τη συναισθηματική προδοσία, η λογοτεχνική κριτική, και, κυρίως, η εξερεύνηση του ανθρώπινου σώματος και η σχέση μας μαζί του, καταφέρνει να διαστρέψει εντελώς τις προσδοκίες του αναγνώστη και να τον εισάγει σε έναν ανοίκειο κόσμο τρόμου.
Οι χαρακτήρες του βασίζονται σε αρχετυπικές καταστάσεις, τους ορίζουν οι συνθήκες γύρω τους. Είναι, με λίγα λόγια, το ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο ενός καθημερινού ανθρώπου. Στη θέση τους θα μπορούσε να είναι ο καθένας. Αυτό είναι και η ουσία του τόμου στον Ito. Βασιζόμενος σε κάτι κοινό, επίπονα καθημερινό και γνώριμο, ο Ito μεταβάλλει τις συνθήκες μιας κατάστασης και εγκλωβίζει το κοινό του σε καταστάσεις γνώριμες, που δεν μπορεί παρά να περιμένει την κατάληξη. Ακόμα και έτσι, χωρίς μυστήριο, με τη σκιά του φόβου να είναι πρόδηλη σε κάθε καρέ, η τελική αποκάλυψη καταφέρνει να είναι πάντα φρικιαστική, αποτρόπαια και μοιραία, τόσο για τους ήρωες όσο και για το κοινό.
Αυτό μαρτυράται και από το σχέδιο. Ο Ito επιλέγει για το «σετάρισμα» των ιστοριών πολύ απλές, ομοειδής γραμμές, που τονίζουν το συνηθισμένο των καταστάσεων. Αντίθετα, όσο το στοιχείο του τρόμου βαθαίνει, οι σκιές εντείνονται, τα πρόσωπα γίνονται πιο περίπλοκα, και διαστρεβλώνονται, αποτυπώνοντας ένα βάθος συναισθημάτων μέχρι το τελικό κρεσέντο τρόμου και απώλειας κάθε επαφής με την πραγματικότητα.
Η αιτία αυτών των συνθηκών δεν αποσαφηνίζεται ή εξερευνάται σχεδόν ποτέ. Αυτή η ασάφεια, ο πανταχού παρών κίνδυνος ο οποίος δεν προσπαθεί ούτε στιγμή να κρυφτεί, εντείνει την αγωνία του αναγνώστη. Ο Ito δε δίνει ποτέ την παρηγοριά μας εξήγησης, μιας δικαιολόγησης του τρόμου, είτε αυτός έχει ανθρώπινη προέλευση, είτε, τις περισσότερες φορές, υπερφυσική. Απλά υπάρχει, αυταπόδεικτα και αξιωματικά, και μπορεί να χτυπήσει τον οποιοδήποτε, οποιαδήποτε στιγμή. Αυτή η ασάφεια, η αίσθηση του «θα μπορούσε να ήμουν εγώ», παρόλο που μπορεί να συγχυσθεί για σεναριακή ένδεια, είναι που δημιουργεί τελικά και το υπόβαθρο αγωνίας στο έργο του.
Ο Ito βασίζεται στον γρήγορο ρυθμό και στην επανάληψη μοτίβων και για αυτό είναι πολύ καλύτερος στις σύντομες ιστορίες από ότι σε μεγάλα manga, όπου αυτά τα στοιχεία ίσως κουράσουν. Σε συλλογές,ωστοσο, όπως οι Ψηφίδες Τρόμου, αυτό λειτουργεί προς όφελος του αναγνώστη, που νιώθει τον καταιγισμό των αποκαλύψεων και των τρομακτικών εικόνων, οι οποίες μένουν μαζί του πολύ μετά το τέλος της ανάγνωσης.
Οι ίδιες αυτές εικόνες βασίζονται, σε μεγάλο βαθμό και ανεξάρτητα από το θέμα της ιστορίας, στο ανθρώπινο σώμα και στην εικόνα του. Όντας το πιο οικείο αλλά και ταυτόχρονα το πιο ξένο θέμα, το ανθρώπινο σώμα γίνεται ο καμβάς για την αποτύπωση των πιο φρικιαστικών, εμμονικών εικόνων, οι οποίες εκφράζουν τα βαθύτερα άγχη και φόβους που ασυναίσθητα κουβαλάμε όλοι μας. Ο φόβος του ευνουχισμού, του αποχωρισμού, της απομόνωσης, της διαστρέβλωσης, του σπασίματος της κανονικότητας, όλα αυτά υποβόσκουν στο έργο του Ito και φανερώνονται κάτω από τις εικόνες του. Αυτές οι εικόνες, που προέρχονται συχνά από τη Lovecraft-ική εικονογραφία, συχνά σπάνε την ανθρώπινη εικόνα σε αποτρόπαια θρύψαλα, τα αποία δεν θυμίζουν το αρχικό σύνολο. Με τρόπο που φέρνει στο μυαλό τον Βαρώνο του Αίματος, David Croneberg, ο Ito καταφέρνει να αποδώσει ως εικόνα το ανοίκειο, το απερίγραπτο και το ανεικονικό, τον πυρήνα δηλαδή του ψυχολογικού τρόμου.
Όσον αφορά τη μετάφραση, η ιαπωνική είναι μια πολύ δύσκολη γλώσσα στην απόδοσή της, καθώς έχει ενσωματώσει στον πυρήνα της την αυστηρή κοινωνική διαστρωμάτωση που χαρακτηρίζει τη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου. Οι περισσότερες αγγλικές μεταφράσεις δεν έχουν τρόπο να το αποδώσουν αυτό, και έτσι βασίζονται στην εξοικείωση του εκάτοστε αναγνώστη για την αποκρυπτογράφηση των περίφημων honorifics . Η αλήθεια είναι ότι αυτό λειτουργεί και ως περηφάνια για πολλούς otaku, θα μπορούσε όμως να χαρακτηριστεί και ως μια, ελαφρά, διάθεση gate-keeping για την εξάπλωση των έργων. Σε κάθε περίπτωση η δουλειά της Κasumi Mori, επιμελημένη από τη Μυρτώ Τσελέντη, μας προσφέρει μια πολύ ομαλή και κατανοητή απόδοση της γλώσσας, η οποία καλωσορίζει όλους τους αναγνώστες, ανεξάρτητα από το αν είναι το πρώτο manga που πιάνουν στα χέρια τους ή το χιλιοστό.
Το Ψηφίδες Τρόμου είναι μια δουλειά όμορφη και φρικιαστική ταυτόχρονα, που θα ευχαριστήσει τόσο τους θαυμαστές του Ito όσο και τους λάτρεις του τρόμου γενικότερα. Και ίσως είναι και ένα έναυσμα για την επιστροφή των manga στα ελληνικά, χωρίς τη διαμεσολάβηση των αγγλικών…
