Εάν τα ελληνικά κόμικς έχουν ορισμένους τίτλους σειρών που μπορούν να χαρακτηριστούν κλασσικοί, τότε το «The Working Dead» του Πάνου Ζάχαρη είναι σίγουρα μία από αυτές. Ανατρέχοντας στο παρελθόν, προκειμένου να αναδείξει πτυχές της ιστορίας της ταξικής εκμετάλλευσης, ο Ζάχαρης, αντί των Κλασσικών Εικονογραφημένων, έχει χτίσει πλέον την δική του σειρά των Ταξικών Εικονογραφημένων, στην οποία πρόσφατα προστέθηκε ένας τρίτος τόμος με τίτλο «The Working Deadline», ο οποίος κυκλοφορεί (όπως όλη η σειρά) απ’ τις εκδόσεις Τόπος.
Παρόλο που ξεκίνησε αρκετά χρόνια πριν (μέσα στην καρδιά της οικονομικής κρίσης) να δημοσιεύει διαδικτυακά τη σειρά The Working Dead στο socomic.gr, 1 έχει βραβευτεί μάλιστα δύο φορές στα Ελληνικά Βραβεία Κόμικς του 2017 και του 2018 ως το Καλύτερο Διαδικτυακό Κόμικ μέχρι και σήμερα η πηγή έμπνευσής του δεν έχει στερέψει. Και πώς να στερέψει άλλωστε, αφού -παραφράζοντας ένα τραγούδι των Κοινών Θνητών- ο Ζάχαρης είναι από αυτούς και αυτές τους/τις γελοιογράφους που «δεν κάνουν τσιμουδιά, δεν βγάζουν τον σκασμό, όσο η καταστολή θα μας βαράει στο ψαχνό» από αυτούς και αυτές που «δεν κάνουν τουμπεκί χοντρό ή ψιλοκομμένο, όσο κάθε φτωχό θα τον φωνάζουνε καημένο». Ολόκληρο το έργο του, αλλά και η δημόσια παρουσία του, το επιβεβαιώνουν καθημερινά αυτό.
Η δομή του τόμου
Παρατηρώντας την δομή του τρίτου τόμου της σειράς, του «The Working Deadline», ο/η αναγνώστης/-τρια αντιλαμβάνεται ότι τα στριπάκια έχουν ομαδοποιηθεί θεματικά, έτσι ώστε, όσο προχωρούν οι σελίδες, να διατηρούν μία χαλαρή θεματική συνάφεια μεταξύ τους. Δεν είναι τυχαίο, εξάλλου, ότι ο τόμος ξεκινά με μία ιστορία από τα προϊστορικά χρόνια και κλείνει με την εικόνα των μπολσεβίκων που εφορμούν στα Χειμερινά Ανάκτορα. Ενδιάμεσα βέβαια, οι ιστορίες διαρκώς διατρέχουν τον χρόνο μπρος και πίσω, δίχως να ακολουθούν μία γραμμική πορεία. Σε ορισμένα σημεία, όμως, τις εντοπίζουμε να διαπλέκονται θεματικά, με χαρακτηριστικότερα εκείνα τα στριπάκια που αναφέρονται σε πανδημίες του παρελθόντος, προκειμένου να μιλήσουν για την πανδημία Covid-19. 2 Απ’ την οποία ο δημιουργός εμπνεύστηκε το σενάριο του κόμικ του Fear Future, του οποίου το δεύτερο μέρος αναμένεται να κυκλοφορήσει στο φετινό Comicdom–Con Athens Γενικώς, η θεματολογία των ιστοριών έχει κοινά στοιχεία με τους προηγούμενους τόμους, με χαρακτηριστικότερες τις διαχρονικές αφηγήσεις του εργασιακού μεσαίωνα (από τις πυραμίδες και τις γαλέρες μέχρι τα εργοστάσια της βιομηχανικής επανάστασης) και τις ιστορίες από το παρελθόν της αποικιοκρατίας και του ρατσισμού. Πάντως, ξεχωριστό ενδιαφέρον στον τόμο έχουν οι ιστορικές αναφορές στην Πατριαρχία, από εκείνες του κυνηγιού των μαγισσών (φαινόμενο στο οποίο αφιερώνονται δύο στριπάκια), μέχρι τα στερεότυπα για την κοινωνική θέση των γυναικών που επιζούν μέχρι σήμερα. Ίσως οι ατάκες του κοινού στην διάλεξη της Υπατίας να είναι οι πιο εύστοχες και παράλληλα οι πιο στενάχωρες όλου του τόμου.
Από τα πλήθη στην μικροϊστορία
Μολονότι όλες οι ιστορίες αναφέρονται με επάρκεια στο ιστορικό πλαίσιο στο οποίο τοποθετούνται (άλλοτε περισσότερο κι άλλοτε λιγότερο γνωστό στο ευρύ κοινό), δύο αφηγήσεις του τόμου μαρτυρούν την ξεχωριστή φροντίδα του δημιουργού στην έρευνα και την ανάδειξη προσωπικών μαρτυριών. Η πρώτη είναι η ιστορία της Lyudmyla Mykailicna Pavlychenko, ελεύθερης σκοπεύτριας του Κόκκινου Στρατού που πολέμησε τον φασισμό κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και η δεύτερη του Κώστα Βιδάλη, δημοσιογράφου του Ριζοσπάστη, ο οποίος σκοτώθηκε το 1946 από μία παρακρατική αντικομμουνιστική συμμορία της οποίας ερευνούσε τη δράση στα Σούρλα, πληρώνοντας με τη ζωή του, την αναζήτηση της αλήθειας. Σε αυτές ο Ζάχαρης απομακρύνεται από τα πλήθη των «από κάτω» που συνήθως πρωταγωνιστούν στις ιστορίες του, προκειμένου να εστιάσει τον φακό του στην μικροϊστορία ανθρώπων που βρέθηκαν αγωνιζόμενοι/-ες ανάμεσα σε αυτά τα πλήθη, θυσιάζοντας ακόμα και τη ζωή τους για μία καλύτερη συλλογική ζωή. Όμως, σκοπός του δεν είναι απλώς να συγκινήσει με το προσωπικό δράμα της θυσίας των πρωταγωνιστών/-τριων του, αλλά να διατηρήσει άσβεστη τη μνήμη τους, τιμώντας με αυτόν τον τρόπο, τόσο τους ίδιους, όσο και το σύνολο των αμέτρητων αγωνιστών και αγωνιστριών που τα ονόματά τους παραμένουν άγνωστα σε εμάς σήμερα.
Εμβαθύνοντας στα Ίχνη και στις Λέξεις
Τέλος, αξιοπρόσεκτη είναι η φροντίδα του παραρτήματος «Ίχνη και Λέξεις», το οποίο επιμελήθηκε η Στέλα Μπράτιμου και στις σελίδες του οποίου επιτυγχάνεται η εμβάθυνση στο ιστορικό πλαίσιο της κάθε σχολιαζόμενης ιστορίας. Είναι ενδιαφέρον ότι η επιμελήτρια του παραρτήματος επιλέγει να μην επαναλάβει πληροφορίες που είναι ευρύτερα γνωστές ή που μπορούν να αντληθούν εύκολα με μία απλή διαδικτυακή αναζήτηση. Τα σχόλιά της περιορίζονται μονάχα στα 11 από τα 72 στριπάκια του τόμου, όμως είναι όλα εξαιρετικά χρήσιμα, εύστοχα και ενδιαφέροντα, προδίδοντας, παράλληλα, την επίμονη (και σίγουρα επίπονη) έρευνα του Πάνου Ζάχαρη που κρύβεται πίσω από κάθε ένα μονοσέλιδο του τόμου.
Οι υπόλοιποι τόμοι της σειράς
Εννέα Πέντε: Η νέα σειρά στο Καρέ - Καρέ
Μετά από πολλά χρόνια, ο Πάνος Ζάχαρης αποφάσισε να σταματήσει τη σειρά Scary Tales που δημοσιευόταν στο Καρέ – Καρέ της Εφημερίδας των Συντακτών και στη θέση της να ξεκινήσει μία νέα σειρά κωμικών στριπ με τίτλο «Εννέα Πέντε». Από τα δύο επεισόδια που έχουν κυκλοφορήσει μέχρι στιγμής, αντιλαμβανόμαστε ότι πρόκειται για αφηγήσεις εργασιακής παράνοιας, εμπνευσμένες απ’ την κωμικοτραγική πραγματικότητα της οκτάωρης -ιδανικά στις μέρες μας- καθημερινής εργασίας, θυμίζοντας, μάλιστα, ορισμένες ιστορίες απ’ τα πρώτα βήματα του The Working Dead. Αναμένουμε με ενθουσιασμό τα επόμενα επεισόδια και ιδίως με την ελπίδα ότι οι αναφορές που διακρίναμε στο κωμικό στυλ του Office (στο πρώτο επεισόδιο) και γενικώς στην καθημερινότητα των white-collar workers δεν ήταν τυχαίες.
