«Το να επιτρέπεις την ανεύθυνη εξουσία είναι σαν να πουλάς καταστροφή».
Το μυθιστόρημα του Robert A. Heinlein Starship Troopers, αρχικά δημοσιευμένο το 1959 (στα ελληνικά, πλέον, από τις εκδόσεις Anubis σε μετάφραση του Γιώργου Αγγελίδη με τον κάπως μαξιμαλιστικό τίτλο Στρατιώτες του Σύμπαντος) αποτελεί ένα αμφιλεγόμενο έργο, του οποίου η αλήθεια είναι πώς η σημαντικότερη κληρονομιά αποτέλεσε η λειτουργία του ως βάση για τη, σαφώς ανώτερη, ομώνυμή ταινία του Paul Verhoeven. To ίδιο το βιβλίο έχει κατηγορηθεί πώς, σε αντίθεση με τον έντονο μεν, υποβόσκων δε, σατυρικό χαρακτήρα της ταινίας, εγκωμιάζει ανοιχτά τη μιλιταριστική, φασιστική σχεδόν κοινωνία την οποία απεικονίζει, στο δρόμο της να εξολοθρεύσει ολοκληρωτικά τους Ξένους που νομίζει πως την απειλούν, ξένους που για αυτή (και το συγγραφέα) δεν είναι παρά Έντομα. Από την άλλη βέβαια, όπως και η ταινία, μπορεί να θεωρηθεί πώς ο . Heinlein ακολουθεί έναν πιο επικριτικό δρόμο, βομβαρδίζοντας μας με τον στρατιωτικό παραλογισμό για να τονίσει ακριβώς το πόσο απάνθρωπος είναι.
«Δεν υπάρχουν επικίνδυνα όπλα, υπάρχουν μόνο επικίνδυνοι άνθρωποι».
Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται σε ένα μέλλον όπου μία ενωμένη υπό ένα μιλιταριστικό καθεστώς ομοιομορφίας ανθρωπότητα βρίσκεται σε διαστρικό πόλεμο με ένα είδος αραχνοειδών, γνωστό ως «Έντομα». Ο πρωταγωνιστής, ο Χουάν «Τζόνι» Ρίκο, αφηγείται τις εμπειρίες του από την κατάταξή του μέχρι την ενεργό μάχιμη υπηρεσία στο πλαίσιο του Κινητού Πεζικού, μιας επίλεκτης στρατιωτικής μονάδας. Η κοινωνία που περιγράφει ο Χάινλαϊν είναι μια κοινωνία όπου η ιθαγένεια και το δικαίωμα ψήφου κερδίζονται αποκλειστικά μέσω της στρατιωτικής θητείας. Αυτή η ρύθμιση δίνει εγγενώς προτεραιότητα στις μιλιταριστικές αξίες, υποδηλώνοντας ότι το καθήκον του πολίτη και η ηθική αξία είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τη στρατιωτική θητεία και την ετοιμότητα για μάχη.
Μια από τις πιο εντυπωσιακές πτυχές του Starship Troopers είναι η εξύμνηση του στρατού και του πολέμου. Η αφήγηση του Heinlein μοιάζει συχνά με εγχειρίδιο στρατολόγησης, εκθειάζοντας τις αρετές της πειθαρχίας, της αφοσίωσης και της θυσίας. Η αυστηρή εκπαίδευση και οι σκληρές τιμωρίες που επιβάλλονται στους νεοσύλλεκτους απεικονίζονται ως απαραίτητα εργαλεία για τη διαμόρφωση καλύτερων στρατιωτών και, κατ’ επέκταση, καλύτερων πολιτών. Η ωραιοποίηση του στρατού στο βιβλίο είναι εμφανής στο σεβασμό του Ρίκο για τους ανωτέρους του και στον σχεδόν ένθερμο πατριωτισμό που διακατέχει τις τάξεις. Το έμμεσο μήνυμα είναι ότι ο στρατός είναι η απόλυτη έκφραση της ανθρώπινης αρετής και ο πιο έντιμος δρόμος που μπορεί να ακολουθήσει κανείς, μια προοπτική που μπορεί να προβληματίσει δεδομένης της πολυπλοκότητας του πολέμου και των ηθικών του επιπτώσεων.
Βetter a Bug than a Fascist
Επιπλέον, το έργο του Heinlein μπορεί να θεωρηθεί ότι υποστηρίζει μια φασιστική κοσμοθεωρία. Η κοινωνία στο Starship Troopers είναι αυστηρά ιεραρχική και αυταρχική. Τα ατομικά δικαιώματα υποτάσσονται στις ανάγκες του κράτους και η διαφωνία είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Η κυβέρνηση ασκεί αυστηρό έλεγχο στην πληροφόρηση και την εκπαίδευση, κατηχώντας τους πολίτες με μια αίσθηση καθήκοντος και υπακοής. Η πολιτική φιλοσοφία του βιβλίου στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ιδέα ότι μόνο όσοι είναι πρόθυμοι να πολεμήσουν και ενδεχομένως να πεθάνουν για τη χώρα τους είναι κατάλληλοι να έχουν λόγο στη διακυβέρνησή της. Αυτή η αποκλειστική άποψη υπονομεύει τις αρχές ακόμα και μιας στρεβλής, αστικής δημοκρατίας, πόσο δε μάλλον μιας πραγματικά ανθρώπινης και απαραίτητης δημοκρατικής διαδικασίας, όπου κάθε άτομο όχι απλά συμμετέχει, αλλά διαμορφώνει τις πολιτικές συνθήκες που το αφορούν μέσα από τη δράση και τη συμπόρευσή του με άλλα (επαναστατικά και επαναστατημένα) υποκείμενα.
Οι κριτικοί έχουν επίσης επισημάνει την προβληματική φύση της απεικόνισης του εχθρού στο μυθιστόρημα. Τα Έντομα απεικονίζονται ως μια απρόσωπη, απειλητική κυψέλη χωρίς ατομικά χαρακτηριστικά ή κίνητρα που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ενσυναίσθηση. Αυτή η απανθρωποποίηση του εχθρού χρησιμεύει για να δικαιολογήσει την προσέγγιση του ολοκληρωτικού πολέμου που ακολουθούν οι άνθρωποι, όπου η εξόντωση του άλλου θεωρείται όχι μόνο αναγκαία αλλά και ηθικά δίκαιη. Τέτοιες απεικονίσεις μπορούν να θεωρηθούν ως αντανάκλαση της απάνθρωπης προπαγάνδας που χρησιμοποιείται συχνά σε πραγματικές συγκρούσεις για να δικαιολογήσει φρικαλεότητες.
«Η βία, η γυμνή βία, έχει λύσει περισσότερα ζητήματα από οτιδήποτε άλλο»
Επιπλέον, η αντιμετώπιση της βίας ως λύση στα προβλήματα στο βιβλίο είναι βαθιά ανησυχητική. Ο Heinlein παρουσιάζει τον πόλεμο όχι ως μια τραγωδία, ούτε καν ως, αναγκαιότητα αλλά ως μια ευγενή προσπάθεια που αναδεικνύει τον καλύτερο εαυτό της ανθρωπότητας. Η έμφαση στις στρατιωτικές λύσεις για τα κοινωνικά ζητήματα παραμελεί τις δυνατότητες διπλωματικών, οικονομικών ή κοινωνικών στρατηγικών για την επίτευξη ειρήνης και σταθερότητας. Αυτή η μονοδιάστατη προσέγγιση υποβαθμίζει τις πολύπλοκες γεωπολιτικές συγκρούσεις σε απλοϊκές μάχες του καλού εναντίον του κακού, ενισχύοντας μια επικίνδυνη νοοτροπία.
Εν κατακλείδι, ενώ το Starship Troopers παραμένει ένα σημαντικό έργο στο είδος της επιστημονικής φαντασίας, τα απροκάλυπτα μιλιταριστικά του θέματα και τα υποβόσκοντα πολιτικά μηνύματα το καθιστούν ένα μάλλον προβληματικό κείμενο. Το όραμα του Heinlein για μια κοινωνία όπου η ιδιότητα του πολίτη κερδίζεται μέσω της στρατιωτικής θητείας, η εξύμνηση του πολέμου και η υποστήριξη μιας αυταρχικής κυβέρνησης παρουσιάζουν μια κοσμοθεωρία που έρχεται σε αντίθεση με τις ανάγκες μας. Η απεικόνιση του εχθρού στο μυθιστόρημα και η απλουστευτική αντιμετώπιση της βίας περιπλέκουν περαιτέρω την πρόσληψή του. Ως εκ τούτου, το Starship Troopers μπορεί να θεωρηθεί ως μια προειδοποιητική ιστορία σχετικά με τη γοητεία του μιλιταρισμού και τους κινδύνους της υιοθέτησης μιας άκριτης στάσης απέναντι στον πόλεμο και την αυταρχική διακυβέρνηση
