Η αλήθεια είναι ότι το Ευρωπαϊκό σινεμά έχει αρχίσει να με κουράζει. Νιώθω ότι η συνεχόμενη ανάγκη της πλειοψηφίας των ταινιών που βγαίνουν από εκεί επιδίδονται συνεχώς στα ίδια νοήματα και στις ίδιες ανησυχίες. Σε μία συνεχόμενη κρίση των ηθικών αξιών και μία κατακεραύνωση των ήδη υπαρχόντων αξιών. Από τη μια βγάζει νόημα καθώς η παγκοσμιοποίηση αλλά και η καταιγιστική ροή γεγονότων που διαμορφώνει τον σύγχρονο κόσμο σπρώχνουν συνεχώς την τέχνη σε μία αμφισβήτηση των κοινωνικών και αξιακών δομών. Και πάλι όμως, σχεδόν πάντα τα τελευταία αρκετά χρόνια νιώθω κάθε φορά που πάω να δω μια ευρωπαϊκή ταινία -πόσο μάλλον δε αν έχει κερδίσει και βραβείο στις Κάννες- ότι θα συναντήσω το ίδιο αποστειρωμένο ύφος που συναντάει κανείς σε σχεδόν όλες τις ευρωπαϊκές παραγωγές των τελευταίων χρόνων. Ένα είδος σκεπτόμενου κινηματογράφου που όμως δεν έχει ως στόχο να χρησιμοποιήσει τη σκέψη σαν κάτι ριζοσπαστικό, αλλά περισσότερο σαν κάτι αυτοαντιγραφικό και απόλυτο.
Αυτές ήταν οι σκέψεις μου καθώς πήγαινα να δω το Fjord τη νέα ταινία του Ρουμάνου σκηνοθέτη Cristian Mungiu, μίας από τις μεγαλύτερες μορφές του Ρουμανικού Νέου Κύματος με τις ταινίες του Beyond the Hills και Graduation να έχουν σαρώσει όλα τα μεγάλα βραβεία του Φεστιβάλ των Καννών. Το αποτέλεσμα ήταν αρκετά ιδιαίτερο. Η ταινία έχει όλα τα μυστικά μίας επιτυχίας. Ταινία ηθικών διλημμάτων με πολύ αγαπημένο σε κοινό και κριτικούς πρωταγωνιστικό δίδυμο Sebastian Stan (ο οποίος συνεχίζει ακάθεκτος την παγκόσμια περιοδεία του κάνοντας τη μία δειθνή ταινία μετά την άλλη) και τη Renate Reinsve, η οποία μετά το Worst Person in the World και το Sentimental Value συνεχίζει να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των καλύτερων Ευρωπαίων ηθοποιών. Η ιστορία είναι εμπνευσμένη από αληθινά γεγονότα και ακολουθεί την οικογένεια Georghiou μία μικτή οικογένεια υπερσυντηρητικών Χριστιανών αποτελούμενη από Ρουμάνο πατέρα και Νορβηγίδα μητέρα με πέντε παιδιά, οι οποίοι μετακομίζουν στη Νορβηγία, μία χώρα που ως γνωστόν είναι ιδιαίτερα ανοιχτή και φιλόξενη στους ανθρώπους της. Όταν όμως οι κάτοικοι της περιοχής τους αρχίζουν να υποπτεύονται ότι οι γονείς είναι κακοποιητικοί απέναντι στα παιδιά τους, τότε οι γονείς βρίσκονται αντιμέτωποι με μία σειρά νόμων και θεσμών οι οποίοι απειλούν να απομακρύνουν τα παιδιά τους από τους ίδιους.
Αυτό που κάνει το Fjord αρκετά ενδιαφέρον είναι ότι δημιουργεί μία ιστορία “ανθρώπου εναντίων θεσμών”. Στην ταινία ακολουθούμε την οικογένεια Georghiou, μία οικογένεια με πολύ ισχυρά πιστεύω, να έρχεται αντιμέτωπη με ένα θεσμικό σύστημα που διέπει ένα ολόκληρο κράτος. Αυτό που κάνει έξυπνα το σενάριο είναι ότι παρουσιάζει και τις δύο πλευρές ως ιδιαίτερα αντιπαθητικές, αλλά ταυτόχρονα και δίκαιες. Από τη μία ο θεσμός της οικογένειας είναι ένα αυτόνομο περιβάλλον με τους δικούς της κανόνες και το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα. Από την άλλη οι θεσμοί του κράτους έχουν ως ρόλο την ομαλή λειτουργία του και την αρμονική συνύπαρξη των κατοίκων της (ή τέλος πάντων όσους θεωρεί ως τέτοιους), ακόμα και αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να παραβιάσουν τα ατομικά δικαιώματα όσων θεωρούν ότι παρεκκλίνουν από αυτούς. Το δημόσιο και το ιδιωτικό συγκρούονται μεταξύ τους θυμίζοντάς σε αρκετά σημεία τον μύθο της Αντιγόνης. Ο Mungiu επιχειρεί μία κριτική στα αποστειρωμένα -για αυτόν- ευρωπαϊκά συστήματα, τα οποία φημίζονται για την εύρυθμη λειτουργία και την ευημερία τους ταυτόχρονα όμως έχουν ισχυρές αντιφάσεις και πολλές φορές και έντονη μισαλλοδοξία. Παρόλαυτά, όμως, ο διάλογός του φαίνεται αρκετά μονομερής και ενίοτε πολύ μπερδεμένος. Το Fjord προσπαθεί να χωρέσει πάρα πολλά καρπούζια στην ίδια μασχάλη και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να γίνεται υπερβολικά φλύαρο και κάποιες φορές ειδικά στην αρχή του κουραστικό.
Από τα πιο ωραία στοιχεία της ταινίας είναι οι ερμηνείες του Sebastian Stan (Captain America: The Winter Soldier) στον ρόλο του πατέρα της οικογένειας Mihai και της Renate Reinve στο ρόλο της μητέρας Lisbet. Οι δύο τους ερμηνεύουν πάρα πολύ ωραία δύο ανθρώπους παγιδευμενους από ένα σύστημα που περίμεναν ότι θα τους δεχόταν, παρόλα αυτά και οι ίδιοι παρουσιάζονται σαν άνθρωποι αρκετά προβληματικοί όσον αφορά κάποιες από τις αρχές τους και τον τρόπο ζωής τους. Μέσα από την ερμηνεία τους φανερώνεται και η αληθινή ερώτηση του σεναρίου. Πρέπει τελικά ένα κράτος να αντιμετωπίζει όλους με τον ίδιο τρόπο ή οφείλει να εξετάζει την κάθε περίπτωση ξεχωριστά αναλογιζόμενο ποιους έχει απέναντί του και από που προέρχονται;
Το Fjord είναι μία ταινία που μπορεί να μιλήσει έντονα στους έλληνες θεατές. Τα ερωτήματα που βάζει για τον θεσμό της οικογένειας άλλωστε είναι κάτι που απασχολεί ιδιαίτερα και τον σύγχρονο ελληνικό κινηματογράφο. Το πρόβλημά του, όμως, είναι ότι η τεράστια φλυαρία του και η ανάγκη του να μιλήσει για πολλά πράγματα ταυτόχρονα το κάνουν αρκετά κουραστικό με αποτέλεσμα να χάνει το νοήμα του σχετικά γρήγορα. Είναι μία ταινία που έχει διχάσει αρκετά και ίσως αρκετά δίκαια. Παρολαυτά, δυστυχώς, στο τέλος της ημέρας δεν φαίνεται να ξεφεύγει από τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα του σύγχρονου ευρωπαϊκού κινηματογράφου.
