Δανειζόμαστε το στίχο του Λεξ από το Μπόμπαν επειδή, πέρα από ότι μας αρέσει πολύ, είναι και ενδεικτικός του πόσο το Sopranos έχει επηρεάσει όλη τη σύγχρονη τηλεόραση και προφανώς τις γενιές που τη διαμόρφωσαν τόσο αισθητικά όσο και θεματικά. Χωρίς τη σειρά του David Chase (I’ll Fly Away,Almost Grown) και την εμβληματική φιγούρα του Τοny Soprano από τον James Gandolfini (Enough Said , Get Shortie), δε θα υπήρχε Breaking Bad, δε θα υπήρχαν τόσο κομβικές και βαθιές εμβαθύνσεις σε τόσο απωθητικούς μεν, περίπλοκους χαρακτήρες δε. Δε θα δινόταν έμφαση στην εξέλιξη των χαρακτήρων έναντι της πλοκής, του συναισθήματος έναντι των γεγονότων.
- The strong, silent type
- "All this from a slice of gabagool...?"
- "Οπλοφορώ και από μπάσος γίνομαι Soprano"
- “A wrong decision is better than indecision.”
- 10 - Test Dream
- 9 - All Due Respect
- 8 – The Blue Comet
- 7 – Sopranos Home Movies
- 6 - Employee of the Month
- 5 – Whoever Did This
- 4 – Pine Barrens
- 3 - Long Term Parking
- 2 – Whitecaps
- 1 - Funhouse
The strong, silent type
Ο Tony Soprano ήταν βίαιος, ζηλόφθων, άπιστος και χειριστικός. Οι δημιουργοί δεν έκαναν καμία προσπάθεια να τον ωραιοποιήσουν. Αυτό το ανέλαβαν οι μετέπειτα γενιές τηλεθεατών που έχασαν το νόημα της σειράς και πολλοί έγιναν και incels. Aντίθετα, αυτό που έκαναν οι δημιουργοί ήταν να εμβαθύνουν στον χαρακτήρα, να ρωτήσουν γιατί ήταν έτσι, πώς έγινε και πώς θα αντιδρούσε ένας μαφιόζος, βουτηγμένος όχι μόνο στην τοξικότερη αρρενωπότητα, αλλά και σε ένα ασφυκτικά συντηρητικό, θρησκευτικό κοινωνικό πλαίσιο όπως μια αμερικανοποιημένη δε, καθολική δε πολιτισμική ταυτότητα όπως η ιταλική, η οποία προφανώς περιόριζε και τον ίδιο. Ένα περιβάλλον που πάντα υποβιβάζει τις γυναίκες, είτε είναι σύζυγοι είτε ερωμένες (δε νοείται δε άλλη ιδιότητα), που είναι πρόθυμο να δολοφονήσει οποιοδήποτε μέλος του εάν σπάσει τον αυστηρό κώδικα συμπεριφοράς που έχουν, πόσο δε μάλλον να είναι ομοφυλόφιλο. Ούτε λοιπόν ο Tony ούτε το περιβάλλον του είναι αυτό που θα λέγαμε σήμερα (ούτε τότε η αλήθεια είναι), προοδευτικό
"All this from a slice of gabagool...?"
Είναι όμως συναρπαστικό, γιατί μέσα από τα δεκάδες μειονεκτήματα του Tony και τη σταδιακή τους αναγνώριση από τον ίδιο μέσα από το ταξίδι της ψυχοθεραπείας και της ενδοσκόπησης, γνωρίζουμε όχι μόνο αυτά τα ίδια τα προβληματικά στοιχεία, αλλά και όλες τις άλλες πλευρές του. Κατανοούμε την πολυπλοκότητα και την πολυθεματικότητα του ίδιου του ατόμου, τόσο εσωψυχικά όσο και εξωκοινωνικά. Βλέπουμε το πώς αυτά τα 2 διαπλέκονται και δημιουργούν αντιφάσεις, εντάσεις και ισορροπίες. Πώς ισορροποούνται οι ρόλοι του πατέρα, του φίλου, του ανθρώπου που κάνει ό,τι μπορεί για τον περίγυρό του, με ένα τόσο εύθραυστο Εγώ, με ασφυκτικές εξωτερικές πιέσεις και ακόμα πιο πιεστικά ψυχικά τραύματα. Γενικότερα, το Sopranos δε χρησιμοποίησε απλά την ψυχοθεραπεία και την ψυχολογία ως ένα gimmick. Την έκανε πυρήνα του, κεντρικό άξονα και καταλύτη τόσο της πλοκής όσο και της δράσης.
Παρόλο που το το concept του μαφιόζου που παίρνει την απόφαση να ξεκινήσει ψυχοθεραπεία το έχουμε ξαναδεί σε εντελώς άλλο πλαίσιο, στο κωμικό Analyze This του 1999, ο δημιουργός της σειράς David Chase υποστηρίζει ότι δεν είχε σχέση με τη δική του έμπνευση, αν και αναγνωρίζει και αστειεύεται με αυτή τη σύμπτωση. Και πράγματι, τα δύο έργα δε θα μπορούσαν να είναι πιο διαφορετικά, τόσο ως προς το format όσο και ως προς την πρόθεση. Η εξέλιξη χαρακτήρων σε αυτή τη σειρά είναι κάτι πραγματικά αριστουργηματικό. Κανένας χαρακτήρας δε μένει ίδιος στο τέλος της σειράς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλοι έχουν μια θετική αλλαγή. Η σειρά τονίζει ιδιαίτερα το άδοξο της καθημερινότητας, την απογοήτευση και το συμβιβασμό της ρουτίνας ως δομικά της χαρακτηριστικά. Αυτό ίσως εξηγεί εν μέρει και το διαβόητο φινάλε της. Ωστόσο έχουμε την ευκαιρία να δούμε πως τα ίδια προβλήματα, τα ίδια βάρη αντιμετωπίζονται με διαφορετικούς τρόπους, με πολλές φορές αυτό να οδηγεί στην καταστροφή όσων τα κουβαλούν.
"Οπλοφορώ και από μπάσος γίνομαι Soprano"
H επίδραστικότητα του The Sopranos γενικά και του Τony Soprano ειδικά ήταν τεράστια και διακειμενική, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα που ξεπερνά κατά πολύ το εύρος και τη θεματική αυτού του κειμένου. Ωστόσο, αξίζει να σταθούμε σε ένα στοιχείο που σχετίζεται με τα παραπάνω. Η ζωή των Sopranos, τόσο της οικογένειας όσο και της μαφιόζικης φαμίλιας μας φαίνεται σαγηνευτική όχι μόνο της ψυχολογικής/ φιλοσοφικής της διάστασης, αλλά και επειδή δείχνει έτσι. Η φιγούρα του Tony, μπροστά στους άνδρες και την οικογένεια του εκπνέει γόητρο, δύναμη και εξουσία. Παράλληλα οι μαφιόζικες αντιμαχίες, οι έξυπνοι ελιγμοί και η σκληρή βία ενέτειναν αυτή την αίσθηση. Η αλήθεια είναι πως το The Sorpanos δε θα ήταν η σειρά που είναι εάν έλειπαν αυτά. Όμως μια ολόκληρη γενιά θεατών ηρωοποίησαν μόνο αυτά τα χαρακτηριστικά, όπως είναι εμφανές σε μια πληθώρα τραγουδιών της ραπ. Αυτό βέβαια δεν είναι κάτι νέο ούτε υπάρχει από τον γράφοντα ενδιαφέρον να προκληθεί κάποιος ηθικός πανικός ή αντιραπ συναίσθημα. Πολλοί άνθρωποι είναι πρόθυμοι να ηρωοποιήσουν αντιήρωες ή αντιπρότυπα, παραναγνωρίζοντας το νόημα ενός έργου ή χάνοντας τις αποχρώσεις μια λεπτότερης (και για αυτό πιο αιχμηρής) σάτιρας. Υπάρχει έτσι και αλλιώς ολόκληρα gb με memes “he’s litteraly me” με τέτοιους χαρακτήρες. Το μόνο επιχείρημα που θέλουμε να αναφέρουμε ότι οι Sopranos έχουν βάθος πέρα από το coolness.
“A wrong decision is better than indecision.”
Με αυτά και με εκείνα, πάμε να δούμε τις καλύτερες στιγμές αυτής της θρυλικής σειράς! Να σημειωθεί βέβαια ότι η λίστα είναι σε μεγάλο βαθμό υποκειμενική καθώς αυτό το έργο είναι τόσο πολυποίκιλο και πολύμορφο που καμία τέτοια λίστα στο Διαδίκτυο δεν είναι ίδια. Γενικά δυσκολευτήκαμε πάρα, μα πάρα, μα πάρα πολύ και σε άλλες συνθήκες, ίσως η λίστα θα ήταν διαφορετική.
10 - Test Dream
Με την επιρροή του Twin Peaks βαθιά χαραγμένη μέσα σε κάθε πλάνο, το σκηνοθετημένο από τον Allen Coulter επεισόδιο παρουσιάζει μια πολύπλοκη, 20λεπτη ονειρική sequence βουτηγμένη στο χάος, τον συνειρμικό συμβολισμό και τις εσωτερικές αντιφάσεις.Το The Sopranos είχε μια ενεργή ενασχόληση με την ψυχολογία, το ασυνείδητο και τα όνειρα, και θα δούμε και στην πορεία άλλες τέτοιες στιγμές. Όμως το Test Dream διαφέρει σε σύγκριση με τα υπόλοιπα, τόσο σε σύνθεση όσο και έκταση. Το ποιητικό αποτέλεσμα είναι δύσπεπτο, ανορθόδοξο και ίσως κουραστικό ανά στιγμές. Όμως στο σύνολό του αποτελεί μία από τις πιο ριψοκίνδυνες και ενδιαφέρουσες στιγμές μιας σειράς η οποία πάντα έπαιρνε τις δύσκολες και anticlimatic αποφάσεις. Ταυτόχρονα λειτουργεί σαν μια τέλεια γέφυρα μεταξύ του Lynch-ικού παρελθόντος και του action focused μέλλοντος της πραγματικά σπουδαίας τηλεόρασης. Επίσης είναι ένα επεισόδιο που ίσως να μπορεί να ειδωθεί και αυτοτελώς, σε αντίθεση με πολλά άλλα της παρακάτω λίστας που αναδεικνύονται μόνο εν συναρτήσει με τα άλλα. Trully poetic cinema.
9 - All Due Respect
To Τhe Sopranos, όπως και το The Wire που έπαιζε την ίδια περίοδο, είχε πληθώρα guests ηθοποιών που πλέον είναι αναγνωρίσιμοι σε όλους. Ένας από αυτούς ήταν ο τρομερός Steve Buscemi (Boardwalk Empire, Fargo), o οποίος μεγαλούργησε ως ο πολύπλευρος και τελικά αυτοκαταστροφικός ξάδερφος του Tony. Σε μια κορύφωση βίας, σκληρών αποφάσεων και βιτριολικού, πεζού μαύρου χιούμορ, το the Sorpanos δείχνει ξανά το γοητευτικό, αλλά με αιχμηρά και επικίνδυνα δόντια χαμόγελό του. Τρομερές ερμηνείες, με τον Gandoflini να δίνει για άλλη μια φορά τον καλύτερο εαυτό του και στα δύο, αντικρουόμενα αλλά και αλληλοσυμπληρούμενα στοιχεία του επεισοδίου.
8 – The Blue Comet
Ένα επεισόδιο της 6ης και τελευταίας σεζόν της σειράς, το Blue Comet μας ετοιμάζει για ένα καταιγιστικό φινάλε το οποίο όμως δε θα έρθει. Ίσως γνωρίζοντάς το τώρα, 20 χρόνια μετά το τέλος της σειράς είναι μια καλή ευκαιρία να επαναθεωρήσουμε για το Blue Comet και να εκτιμήσουμε τον καταιγιστικό του ρυθμό και την στυλιζαρισμένη μεν αλλά πάντα σοκαριστική βία, η οποία μας στέρησε τον Bobby Baccalieri, τον χαρακτήρα του Steve Schirripa, μια απίστευτη φιγούρα, με τρομερή εξέλιξη και βαρύτητα. You were a good man Bobby..
7 – Sopranos Home Movies
Αν στο προηγούμενο επεισόδιο είχαμε (μεταξύ άλλων) τη σοκαριστική απώλεια του Bobby, σε αυτό έχουμε ίσως την κορυφαία στιγμή του. Μια προβληματική οικογένεια αντιδρά με προβληματικούς τρόπους, με όλα τα συστατικά να οδηγούν στη βία, τον πληγωμένο εγωισμό, την άρνηση και την αρνητικότητα. Ο ήρεμος και μειλίχιος Bobby του Schirripa φτάνει στα άκρα απέναντι στον εγωισμό και τη μεγαλομανία του Tony και το εκρηκτικό μείγμα δεν αργεί να σκάσει σε μια τόσο γήινη και πεζή σύγκρουση που πολλοί Βαλκάνιοι έχουμε ζήσει, ειδικά παλαιότερα.
6 - Employee of the Month
ο The Sopranos ξεχωρίζει κυρίως για τους χαρακτήρες του, και η Dr. Melfi βρίσκει εδώ την πιο σκοτεινή και καθοριστική της στιγμή. Το επεισόδιο λειτουργεί ως σημείο καμπής για διάφορες ιστορίες, όμως αυτό που κυριαρχεί είναι η ωμότητα του βιασμού της Melfi και η ψυχολογική της δοκιμασία.
Αντιμέτωπη με τον πειρασμό να χρησιμοποιήσει τον Tony για εκδίκηση, καλείται να επιλέξει ανάμεσα στην οργή για μια τέτοια άσκοπη και πεζή βαναυσότητα και τις αρχές της. Εκεί λάμπει η ερμηνεία της Lorraine Bracco (The Basketball Diaries, Goodfellas), που αποδίδει τον πόνο και τη σύγκρουση με συγκλονιστική αμεσότητα. Με λεπτές εκφράσεις και σιωπές, μεταφέρει το βάρος ενός τεράστιου και πολλές φορές ανυπέρβλητου τραύματος και την εσωτερική πάλη μιας γυναίκας που αρνείται να χάσει τον ηθικό της πυρήνα. Το τελικό “No” δεν είναι απλώς μια λέξη, αλλά μια δυνατή πράξη αξιοπρέπειας και αυτοελέγχου.
5 – Whoever Did This
Μένοντας στο μοτίβο της σοκαριστικής βίας, με αθώα θύματα, το Whoever Did This παρουσιάζει μια έκρηξη, τόσο αίματος όσο και ηθικής οργής από τον Tony ο οποίος ξεσπά εναντίον από τους χειρότερους χαρακτήρες της σειράς. Και αυτό σημαίνει πολλά. Ο Raph του τρομερού Joe Pantoliano (The Matrix, Memento) λάμπει ως ένας απωθητικός χαρακτήρας που προκαλεί συνεχώς τόσο την εξουσία όσο και όρια του Tony. H τελική του σύγκρουση αποσκοπεί τόσο σε εκδίκηση του Tony για το αγαπημένο του άλογο, όσο και μια στιγμή κορύφωσης του θρήνου του Tony για τη δική του αθωότητα.
4 – Pine Barrens
Εάν δεν υπήρχε το Fly του Breaking Bad, θα μιλούσαμε για το καλύτερο bottle episode όλων των εποχών. Όμως η αλήθεια είναι ότι χωρίς το Pine Barrens δεν θα μπορούσε να υπάρξει το Fly. Ο Chase βάζει 2 από τους πιο βασικούς χαρακτήρες σε ένα ατέρμονο και, πιστός στο πνεύμα της σειράς, χωρίς νόημα κυνηγητό, όπου έχουν την ευκαιρία να ξεδιπλώσουν μια πλειάδα συναισθημάτων, σκέψεων και αντιμαχιών, όλα με τη χαρακτηριστική εκφραστικότητα και λεξιλόγιο της σειράς (ή ίσως την έλλειψή του).
Δύο από τους καλύτερους χαρακτήρες της σειράς, ο Christopher του Michael Imperioli (White Lotus, Summer of Sam) και ο Paulie του (αληθινού μαφιόζου) Tony Sirico έρχονται αντιμέτωποι σε μια κωμικοτραγική συνθήκη. Ξεκομμένοι από τους υπόλοιπους, μέσα στο κρύο και την πείνα, καταλήγουν να προσπαθούν να καταβροχθίσουν, μεταφορικά, ο ένας τον άλλον όταν η παράνοια και ο ανταγωνισμός του περιβάλλοντός τους τους καταπίνουν. Αξίζει επίσης να αναφερθεί πως το επεισόδιο είναι σκηνοθετημένο από τον Steve Buscemi που είδαμε παραπάνω, σε μία από τις λίγες σχετικά σκηνοθετικές του απόπειρες, κάτι που θα μπορούσε να εξηγήσει και τον έντονα σκωπτικό χαρακτήρα του επεισοδίου. Ταυτόχρονα, για να ολοκληρωθεί ο θρύλος του, ο σεναριογράφος Tim Van Patten υποστηρίζει ότι η έμπνευση του ήρθε από ένα όνειρο…
3 - Long Term Parking
Μία από τις πιο θλιβερές απώλειες της σειράς ήταν η Adriana, η αρραβωνιαστικιά του Christopher. Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα της Adriana ήταν η αφέλεια, η πίστη στο ότι ο Christopher και ο Tony ήταν “καλοί άνθρωποι”. Μια πίστη που διατήρησε ακόμα και όταν έγινε, άθελά της και υπό πίεση, πληροφοριοδότης του FBI.
Με αυτό το μηχανισμό άμυνας πορευόταν σε όλη την πορεία και ανέχθηκε δεκάδες ταπεινώσεις, βία ψυχολογική και σωματική, απειλές και εκφοβισμούς. Όταν τελικά είχε μια πιθανότητα να ξεφύγει, υπό τη σκέπη των μπάτσων, η Adriana της Drea de Matteo (Swordfish, Assault on Precinct 13) επέλεξε πάλι αυτή την αφέλεια, αυτή την ηθελημένη άγνοια της σκληρότητας και της πεζότητας του κόσμου που την περιέβαλε, προσπαθώντας να σώσει μαζί της τον Christopher, τον οποίο και μέχρι τέλους πίστευε πως αξίζει τον χρόνο, την υπομονή και την αγάπη της. Όμως ο ίδιος δεν το έβλεπε έτσι και έτσι έχουμε μία από τις πιο σπαραξικάρδιες προδοσίες της σειράς.
Η αναπόφευκτη μεν, ήρεμη, χωρίς δράματα, σχεδόν φυσική δε, δολοφονία της Αdriana, η οποία δε γίνεται καν από τον Christopher, μαζί με το βαθιά αποκαρδιωτικό και πεζό κλείσιμο του επεισοδίου, έρχονται να σφραγίσουν με μια σιωπηρή αποδοχή την απόλυτη αλήθεια για το ποιόν των ανθρώπων που αυτή πίστευε ότι ήταν “just nice”.
2 – Whitecaps
Ο ήδη εύθραυστος γάμος των Sopranos βασιζόταν σε μια άτυπη συμφωνία σιωπής, η οποία καταρρέει από ένα μεθυσμένο τηλεφώνημα μίας άλλης πληγωμένης γυναίκας. Από εκείνη τη στιγμή, η ένταση κορυφώνεται και μετατρέπεται σε ένα από τα πιο δυνατά οικογενειακά ξεσπάσματα της σειράς.
Η Carmela της Edie Falco (Avatar: Fire and Ash, Nurse Jackie), ένας από τους πιο υποτιμημένους χαρακτήρες της σειρά, προσφέρει μια συγκλονιστική ερμηνεία αποτυπώνοντας έναν άνθρωπο, βαθιά πιεσμένο από την ανάγκη να αναπαράγει τον ρόλο που τον επιδόθηκε αλλά και ταυτόχρονα βαθιά πληγωμένο και εξαντλημένο από χρόνια προδοσίας. Η οργή, η απογοήτευση και η ανάγκη της για αξιοπρέπεια συγκρούονται διαρκώς, και αυτό φαίνεται σε κάθε της κίνηση και λέξη. Η Falco αποδίδει με εντυπωσιακή αμεσότητα τη συναισθηματική της κατάρρευση, κάνοντας τον θεατή να νιώθει το βάρος κάθε στιγμής. Δεν είναι απλώς ένας καβγάς· είναι μια πλήρης απογύμνωση ενός γάμου που δεν μπορεί πια να κρυφτεί πίσω από δικαιολογίες. Με αυτή την ερμηνεία, η Falco καταφέρνει να μετατρέψει τον πόνο σε κάτι σχεδόν απτό, δημιουργώντας μια από τις πιο αξέχαστες και δυνατές στιγμές στην ιστορία της τηλεόρασης.
1 - Funhouse
Είπαμε και στην αρχή ότι θα επιστρέψουμε σε ονειρική συνθήκη, αν και εδώ, πιο σωστά, έχουμε μια παραληρηματική. Ο Tony, αντιμέτωπος με τη δηλητηρίαση από τη μία και την προδοσία από την άλλη, στηρίζεται στην πρώτη για να νικήσει τη δεύτερη. Σουρεαλιστικές συνθήκες μαύρου χιούμορ, optical gags και βίας, μαζί με μια ήρεμη αποδοχή του θανάτου δίνουν ένα τρομερό επεισόδιο, το οποίο έθεσε και τον πήχη για την υπόλοιπη σειρά.
