Ο Liu Cixin δε χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Είναι ούτως η άλλως ένας από τους πιο γνωστούς συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας στον κόσμο. Είναι ταυτόχρονα Κινέζος και αγαπημένος των ΗΠΑ, αφού με την έντονη φιλελεύθερη και αντιδραστική πολιτική στάση έχει καταφέρει να γίνει αγαπητός και στη Δύση. Ωστόσο, ακόμα και με αυτή την προβληματική πολιτική σκέψη, η οποία είναι διάχυτη στο έργο του, δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί το τεράστιο ταλέντο και τη δυναμική της γραφής του.
Το Σφαιρικός Κεραυνός (πρόσφατα και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Selini, σε μετάφραση του πάντα εξαιρετικού Θωμά Μαστακούρη) αποτελεί μεν το πιο πρόσφατο εκδοτικό του εγχείρημα στον δυτικό κόσμο, όμως στην Κίνα είχε κυκλοφορήσει ήδη από το 2005, αρκετά πριν τη διάσημη τριλογία του – και αρκετά χρόνια μετά την προβληματική της μεταφορά στο Netflix. Aυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για 2 λόγους. Πρώτον, γιατί μπορούμε να δούμε τις αρετές και τις αδυναμίες του Cixin σε ένα πιο πρώιμο στάδιο, χωρίς τη φήμη μιας μεγάλης επιτυχίας να τον ακολουθεί. Δεύτερον, γιατί αυτό το βιβλίο παραμένει μια ιδιαίτερα φορτισμένη στιγμή για το συγγραφέα, καθώς το έγραψε με το άγχος του θανάτου να τον βαραίνει. Νομίζοντας, λόγω μίας διάγνωσης που ευτυχώς δεν επιβεβαιώθηκε, πως είχε λιγότερο από έναν χρόνο ζωής, ο Cixin έριξε όλο του το άγχος, την πίεση και τις ελπίδες σε αυτό το βιβλίο, το οποίο νόμιζε όντως ως κύκνειο άσμα του. Αυτός ο υπαρξιακός τρόμος έχει επηρεάσει το τελικό αποτέλεσμα, αλλά αρκετά λιγότερο από όσο θα πίστευε κάποιος.
Πόσο μακριά σε πάει μια προσγειωμένη φαντασία
Πιστός λοιπόν σε μία hard science συνθήκη, τον σφαιρικό κεραυνό, ένα όντως υπαρκτό αλλά ακόμα ανεξήγητο φαινόμενο, o Cixin έχει την ευκαιρία να αναπτύξει τη συγκεκριμένη, ακαδημαϊκή του κριτική και σκέψη οι οποίες τον τόσο διάσημο. Οι καλύτερες στιγμές του βιβλίου είναι όταν οι χαρακτήρες, βυθισμένοι στη μονομανή τους ψύχωση για την επιστήμη, συζητούν το πώς και γιατί, κάνουν έρευνες, λάθη και ηράκλειες προσπάθειες για να βρουν τι κρύβεται πίσω από το προφανές αλλά και να κατανοήσουν όχι κάποιον άγνωστο κόσμο ή κάποια αφηρημένη ιδέα, αλλά τον ίδιο κόσμο που μας περιβάλλει, από το πιο Μικρό έως το πιο Μεγάλο. Ακόμα και οι (υπαρκτές) επιστημονικές στιγμές και θεωρίες που αναφέρονται στο βιβλίο έχουν πολύ χώρο να αναπτυχθούν κομψά και με μαεστρία. Βέβαια η ίδια η σύλληψη της κεντρικής ιδέας, η πραγματική (σσ. κατά το βιβλίο πάντα) αποτελεί μια τόσο έξυπνη και μαγνητική θεωρία που ο αναγνώστης δεν μπορεί παρά να ενθουσιαστεί. Και όσο το βιβλίο προχωρά και αυτή η ιδιοφυής ανακάλυψη ανοίγει τον ασκό του Αιόλου, να βυθιστεί στις συνέπειες αυτού του μαγνητισμού.
Άλλοτε λαγός, άλλοτε χελώνα
Αξίζει βέβαια να αναφερθεί αντιδιαμετρικά πώς για να φτάσει σε αυτές τις νοητικές εξάρσεις, η αφήγηση περνάει από μεγάλα στάδια που ο ρυθμός βραδύνει ή ακόμα και κουτσαίνει. Οι έρευνες, οι συζητήσεις και η πλοκή σταματά και έχουμε μια ακατάσχετη ροή για… τις επιδοτήσεις του κινεζικού στρατού, απογραφές και τιμολογήσεις υλικών. Δεδομένου ότι ακόμα και η γλώσσα του Liu Cixin είναι επιτηδευμένα πεζή, στρωτή και ακριβόλογη (μια αρετή που η μετάφραση του Μαστακούρη έχει διασώσει), οι συναρπαστικές στιγμές γίνονται πιο έντονες, αλλά οι αργές γίνονται… πραγματικά αργές.
Πρωταγωνιστές, αυτοί οι άγνωστοι
Παράλληλα, ο Cixin δίνει μια άλλη μια φορά έμφαση σε μη ανθρώπινους χαρακτήρες, δίνοντας τους τον ουσιαστικό πρωταγωνιστικό ρόλο. Στο Σκοτεινό Δάσος λόγου χάρη, πρωταγωνιστής ήταν σε μεγάλο βαθμό ο ίδιος ο ανθρώπινος πολιτισμός. Εδώ, είναι η Φυσική. Από την άλλη, στο παρόν βιβλίο, οι ανθρώπινοι χαρακτήρες του, τουλάχιστον η συντριπτική πλειοψηφία, επιτελούν μόνο τον ρόλο του οχήματος της πλοκής και της μεταφοράς πληροφοριών. Ποτέ, σε κανένα σημείο τους δε σπάνε αυτόν τον επίπεδο, ακαδημαϊκό τόνο, ακόμα και όταν τους συμβαίνουν σοκαριστικά πράγματα που επιδρούν, όπως υποστηρίζουν οι ίδιοι, στην ψυχή τους. Ο ίδιος ο πρωταγωνιστής, υποτίθεται ορμώμενος από μια προσωπική τραγωδία, παραμένει τόσο άνευρος και ψυχρός, που αυτός ο πόνος ποτέ δε φτάνει στον αναγνώστη. Ίσως από η συναισθηματική απόσταση να ήταν και ο τρόπος του Cixin να κυριαρχήσει επί του δικού του φόβου για τον επικείμενο θάνατο (ή ίσως να ήταν μια άρνηση να δει τι πραγματικά συνέβαινε). Από την άλλη βέβαια, αυτή η ιδιαιτερότητα αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά του Cixin. Απλά εδώ η ισορροπία κάπως διαταράχθηκε.
Ποιος έχει λόγο στην επιστήμη
Ταυτόχρονα, κομβικό ρόλο για το βιβλίο διαδραματίζουν και η άμεση καπήλευση της επιστήμης από το βιομηχανικό- στρατιωτικό σύμπλεγμα αλλά και γενικότερα, η ίδια η ηθική της επιστήμης όταν ξέρει ότι το έργο της θα χρησιμοποιηθεί ως φονικό όπλο. Οι χαρακτήρες του Cixin είναι γενικότερα έρμαια των εμμονών του, που στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι η προώθηση της γνώσης. Σε κανένα όμως σημείο οι περισσότεροι δεν αναρωτιούνται από που προέρχεται και, τελικά, για ποιον προορίζεται αυτή η γνώση. Αυτό γίνεται με πλήρη επίγνωση των συνεπειών, αλλά και πλήρη αποποίηση της ευθύνης τους από τους ίδιους του επιστήμονες, ενώ και κάποιες φορές υπάρχει η ωραιοποίηση ή ο εξαναγκασμός των συνθηκών. Ωστόσο, γίνεται ιδιαίτερα πρόδηλο στον αναγνώστη ότι αυτές οι δικαιολογίες είναι μάλλον χάρτινες τίγρεις και εύκολα κομματιάζονται, ειδικά όταν οι συνέπειες των “επιστημονικών τους πράξεων” είναι αμέτρητοι νεκροί και ζωές κατεστραμμένες.
Παρόλες λοιπόν τις πολλές αδυναμίες του, το Σφαιρικός Κεραυνός αποτελεί μια εξαιρετική επιλογή τόσο για τους φανς του Cixin όσο και τους λάτρεις του σκληρά επιστημονικοφανούς sci-fi. Από τα κβάντα έως τα κβάζαρ, όλα χωράνε στη γοητεία του Σφαιρικού Κεραυνού.
