Ο (αμερικανο) κινέζος Ken Liu αποτελεί έναν από τους πλέον πολυβραβευμένους και επιδραστικούς συγγραφείς του 21ου αιώνα. Ωστόσο στη Δύση έμελε να γίνει περισσότερο γνωστός (στο ευρύ κοινό πάντα) ως ο μεταφραστής του έτερου πολύ διάσημου συμπατριώτη και συνονόματο του, Liu Cixin. Αυτό είναι μια τρομερή αδικία, καθώς το έργο του Ken Liu δεν υστερεί καθόλου σε σχέση με αυτό του Cixin, κάτι που άλλωστε αποδεικνύεται και από τη συλλογή διηγημάτων Το Χάρτινο Θηριοτροφείο, το οποίο είναι και το πρώτο έργο του συγγραφέα που κυκλοφορεί στα ελληνικά, σε μετάφραση του Θωμά Μαστακούρη, από τις εκδόσεις Selini. Ανάμεσα στις σελίδες της συλλογής βέβαια θα διαπιστώσετε ότι γνωρίζετε τον Ken Liu, ακόμα και χωρίς να το ξέρετε, καθώς το Good Hunting, ένα από καλύτερα επεισόδια του Love Death and Robots είναι δικό του και τώρα έχετε την ευκαιρία να το γνωρίσετε σε μια άλλη φόρμα!
Η ιστορία που έγραψε ιστορία!
Η συλλογή, επιλεγμένη από τον ίδιο τον Liu, περιέχει μερικά από τα πιο γνωστά, βραβευμένα αλλά και αγαπημένα διηγήματα του ίδιου του συγγραφέα (αλλά και μερικά που ήλπιζε ότι το κοινό θα τους έδινε λίγη περισσότερη προσοχή). Ανάμεσά τους βρίσκεται και το Χάρτινο Θηριοτροφείο, που δίνει και το όνομά του σε όλη τη συλλογή. Αποτελεί το μόνο διήγημα στην ιστορία του Φανταστικού που πήρε ταυτόχρονα και τα 3 μεγάλα βραβεία του χώρου, το Hugo, το Nebula και το World Fantasy Award. Διαβάζοντάς το κανείς καταλαβαίνει γιατί. Ο Liu απέδωσε με μια πολύ απλή, κομψή και οριακά ανεπαίσθητη δόση του φανταστικού μια ιστορία απώλειας, θρήνου, πολιτισμικής σύγκρουσης μεταξύ 2 ταυτοτήτων, αλλά και αγάπης. Αγάπης για την οικογένεια, για τις ρίζες μας και τις λέξεις που μας δένουν με αυτές με δεσμούς τόσο αόρατους αλλά δυνατούς όσο μια ανάσα που δίνει ζωή σε μια χάρτινη τίγρη, μια έξυπνη αντίθεση και παράλληλα υλοποίηση της μαοϊκής φράσης.
Πάνω από όλα ο Άνθρωπος
Παρόλα αυτά, δεν είναι μόνο το ένα διήγημα που θα άξιζε τον χρόνο του αναγνώστη. Η συλλογή αποτελεί ένα από τα καλύτερα βιβλία που θα μπορούσατε να διαβάσετε γενικά. Ο Liu επιδεικνύει τη δεινότητά του στη συγγραφή μεταχειριζόμενος μια πλειάδα ειδών και θεμάτων. Μεταπηδά με μια ασυναγώνιστη ευκολία από το hard sci-fi στο space opera, από το hard boiled cyber punk αστυνομικό-noir στο alternative history και από το σύγχρονο παραμύθι στο historical fiction. Πάντα όμως καταφέρνει και χρησιμοποιεί τα δευτερεύοντα χαρακτηριστικά των ειδών που μεταχειρίζεται για να τονίσει τους πρωταγωνιστές του, την ψυχική τους διάθεση, τις φοβίες, τα άγχη και, κυρίως, τις εσωτερικές τους αναζητήσεις και ευρήματα. Αυτό είναι κάτι που διαφοροποιεί έντονα τον Ken Liu από τον Cixin. Ενώ για τον δεύτερο οι άνθρωποι είναι φορείς για την εξέλιξη της επιστημονικής (φανταστικής) σκέψης, για τον Ken αποτελούν το Α και το Ω της δουλειάς του. Δεν υπάρχει καμία ιστορία όπου ο κεντρικός χαρακτήρας να μην έχει κομβικό λόγο στο πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα. Ακόμα και αν τελικά τα πράγματα δεν βαίνουν καλώς, πάντα λειτουργεί η λογική της κάθαρσης.
Μεταξύ δύο κόσμων
Ταυτόχρονα, ο Liu καταφέρνει και κρατά πολύ δύσκολες ισορροπίες. Από τη μία οι ιστορίες του ξεχειλίζουν από συναίσθημα, ένταση και, πολλές φορές, αυτοθυσία, , από την άλλη καταφέρνει και αποφεύγει το (έντονο) μελόδραμα. Από τη μία οι ιστορίες του καταφέρνουν να αποδίδουν μια ηθική διάσταση που ενώνει την κινεζική αυτοθυσία και εργατικότητα με τη λογική της ατομικής αντίστασης απέναντι στην κοινωνική πίεση και τον κρατικό αυταρχισμό, από την άλλη τονίζει τόσο πολύ τον ενδοσκόπηση και την πνευματική εξέταση αυτών των αρχών, που είναι δύσκολο να τον κατηγορήσει κάποιος για διδακτισμό. Ο Liu τα καταφέρνει όλα αυτά αφενός γιατί και ο ίδιος είναι άνθρωπος που μετεωρίζεται μεταξύ 2 κόσμων, ως παιδί Κινέζων επιστημόνων που μεγάλωσε και και στην Κίνα, με τις παραδοσιακές ιστορίες της γιαγιάς του, την πλούσια ιστορία και μυθολογία αλλά και στις ΗΠΑ, με τη μοντέρνα αισθητική, τη λατρεία της τεχνολογίας και τις (αποπροσανατολισμένες) ατομικές ελευθερίες. Το κράμα αυτών των αφηγήσεων και εμπνεύσεων δημιούργησε έναν πολύ ιδιαίτερο συγγραφέα, ο οποίος μπορεί να ταξιδεύει χρονικά και χωρικά, από τους μύθους του παρελθόντος στα όνειρα του μέλλοντος με όχημα τα συναισθήματα και τις λέξεις.
Η δύναμη των λέξεων
Γιατί πράγματι, καμία από τις θεματικές αρετές του Ken Liu δε θα είχε (τόση) αξία εάν δεν μπορούσε να αρθρωθεί μέσα από έναν πανέμορφο λόγο, λεπτοδουλεμένο, πλούσιο σε εκφραστικά μέσα, ποιητικό και λυρικό ανά σημεία, προσγειωμένο και στεντόρειο σε άλλα (ανάλογα το είδος που μεταχειρίζεται ανά διήγημα). Διαβάζοντας τα ετερογενή διηγήματα, βιώνει κανείς μια σπάνια αισθητική απόλαυση, ειδικά σε μια εποχή όπου μια τέτοια πλουραλιστική διάρθρωση δεν είναι η κυρίαρχη τάση των περισσότερων, αυτοβιογραφώμενων, συγγραφέων. Επιπρόσθετα (και μάλλον εκθετικά) ο Liu εκφράζει και μια έντονη αγάπη για τις ίδιες τις λέξεις, τα βιβλία και γενικά τις ιστορίες. Ο γραπτός λόγος και η δύναμη που ασκεί πάνω μας σε διάφορές μορφές του αποτελεί έναν από τους κεντρικούς πυρήνες που διαπνεύουν συνολικά το βιβλίο. Πώς η γνώση του παρελθόντος μας απελευθερώνει, βαθαίνει την κατανόηση του παρόντος και κάνει την εξερεύνηση του μέλλοντος δυνατή. Παράλληλα όμως μελετά και το πώς μας δένει, πώς μας περιορίζει σα μαγεία. Ο Liu κατανοεί τρομερά το ότι οι λέξεις έχουν τρομερή δύναμη, ακόμα και στην εποχή μας. Ή μάλλον, κυρίως στην εποχή μας.
Μια δύσκολη μετάφραση
Σε αυτή τη διατήρηση της σπιρτάδας και του βάθους του αρχικού κειμένου πρέπει να δοθούν συγχαρητήρια στον Θωμά Μαστακούρη, με τις δεκάδες σημειώσεις, ποιητικές μεταφράσεις, μεταγραφές και μελέτη ιδεογραμμάτων. Το βίβλιο δε θα ήταν παρά μια σκιά του εαυτού του εάν δεν τύχαινε ένας ανάλογος μεταφραστής.
Το Xάρτινο Θηριοτροφείο Και Άλλες Ιστορίες αποτελεί μια έκδοση που γενικότερα δε θα έπρεπε να λείπει από καμία ενημερωμένη sci-fi/fantasy/ λογοτεχνική γενικά βιβλιοθήκη. Ακόμα και εάν έχετε διαβάσει τα διηγήματα ξεχωριστά στα αγγλικά, αξίζει να το διαβάσετε στα ελληνικά, γιατί το συναίσθημα χτυπά διαφορετικά…
