Tα manga αποτελούν το πιο εμπορικό κομμάτι συνολικά της βιομηχανίας των κόμικς, παγκοσμίως. Αν δει κάποιος τις πωλήσεις που γίνονται σε manga, συγκριτικά με οποιαδήποτε άλλης χώρας, είδους, ακόμα και συνολικά ευρύτερων αγορών (πχ γαλλοβελγικά), υπάρχει μια ζαλάδα. Το ειρωνικό είναι πως οι πωλήσεις δεν είναι πάντα ενδεικτικές της παραγωγής. Εάν ληφθούν υπόψη τόσο τα περιοδικά, όσο και οι τόμοι, και προφανώς τα web exclusive, μπορεί να γίνει πλέον λόγος για κανονική επέλαση. Είναι λοιπόν αναμενόμενο μπροστά σε αυτό το παλιρροϊκό κύμα, οι επιλογές για το τι να διαβάσουμε (ή τι να έρθει στα ελληνικά) να μοιάζουν χαοτικές.
Αυτό το αναφέρουμε για να πούμε πόσο τελικά χαρήκαμε όταν είδαμε πώς το Πλάνητες (ελληνικά στο πρωτότυπο γιαπωνέζικο) του κορυφαίου Makoto Yukimura, πιο γνωστού για το σοκαριστικά βαθύ, ανθρώπινο φιλοσοφικό και υπερβίαιο viking έπος που ακούει στο όνομα Vinland Saga, έφτασε στη χώρα μας, σε μετάφραση της Βάγιας Τζίνας, από τις εκδόσεις Μικρός Ήρως.
Άνθρωποι, αυτοί οι περιπλανώμενοι
Πλάνητες είναι οι περιφερόμενοι, οι περιπλανώμενοι, συνήθως άσκοπα ή τουλάχιστον έτσι φαίνεται εξωτερικά. Η ιστορία του manga ακολουθεί το τριμελές πλήρωμα ενός διαστημικού σκουπιδιάρικου, το οποίο δουλεύει στο αχανές διάστημα, πολύ κοντά όμως στη Γη. Δουλεύουν, γκρινιάζουν για τον σάπιο εξοπλισμό τους, για την αδιαφορία των αφεντικών τους, αντιμετωπίζουν μαζί τους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν μέσα στο προαιώνιο σκοτάδι του κενού. Ταυτόχρονα, τόσο ο καθένας μόνος όσο και όλοι μαζί, εξερευνούν το δικό τους, εσωτερικό διάστημα. Αντιμετωπίζουν τραύματα, παλιά και νέα, όνειρα που φθίνουν, νέα που γεννιούνται, φιλοδοξίες που τους τραβούν μπροστά και φόβο που τους δένει πίσω.
Ο κάθε χαρακτήρας έχει τις δικές του στιγμές στο manga, τη δική του ιστορία, προσωπικότητα και εξέλιξη. Ταυτόχρονα συμβάλλει στις ιστορίες των άλλων, έτσι που τελικά δημιουργείται ένας βαθιά ανθρώπινος δεσμός μεταξύ τους. Μια γνήσια φιλία και κατανόηση, η οποία δεν αποφεύγει τις συγκρούσεις, ίσα ίσα ανθίζει μέσα από αυτές. Και είναι εκπληκτικό πως οι ιστορίες όλων των χαρακτήρων μένουν μέσα στον αναγνώστη για πολύ αφού κλείσει τις σελίδες…
Σκιτσάροντας ασπρόμαυρα το μαύρο διάστημα
Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του manga είναι ο ρεαλισμός, τόσο σε σχέδιο όσο και σε ιστορία. Ο Yukimura αντιμετωπίζει το διάστημα όχι απλά ως ένα εντυπωσιακό σκηνικό, αλλά με έναν διττό τρόπο. Τόσο ως επικίνδυνο και αφιλόξενο περιβάλλον όσο και ως εξωτερίκευση του εσωτερικού κόσμου των χαρακτήρων. Η έλλειψη βαρύτητας, η απόσταση από τη Γη και οι τεράστιοι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουν οι αστροναύτες παρουσιάζονται με τρόπο που ενισχύει την αίσθηση αυθεντικότητας. Ταυτόχρονα, παρά το μέγεθός του, το διάστημα δεν αντιμετωπίζεται απλά ως ένα κενό: από τα εκατομμύρια σκουπίδια και υποπροϊόντα της τεχνολογίας που αλωνίζουν εκεί, μέχρι τους ωκεανούς από αστέρια και τα κοσμικά θεάματα, ο mangaka καταφέρνει να προσαρμόζει τα σκηνικά του ώστε να εικονοποιούν τόσο το θαύμα, την επιμάγευση της εξερεύνησης, όσο και τις πεζότητες, τους κινδύνους, αλλά και, πιο σημαντικό, την εσωτερική κατάσταση των ηρώων του. Μερικά από αυτά τα πάνελ, όπου κυριαρχεί η σιωπή του διαστήματος και δίνεται η λύση ή η αποκάλυψη σε μια ιστορία, είναι από τα πιο καθηλωτικά και στοιχειωτικά που έχουμε δει σε manga.
Αυτό είναι ίσως και το μεγαλύτερο επίτευγμα του Planetes: καταφέρνει να κάνει το τεράστιο και απρόσωπο διάστημα να μοιάζει με έναν χώρο όπου μπορούν να ειπωθούν πολύ προσωπικές ιστορίες. Πίσω από τους πλανήτες, τα διαστημόπλοια και την τεχνολογία βρίσκονται άνθρωποι που προσπαθούν να καταλάβουν ποιοι είναι και τι θέλουν από τη ζωή. Παράλληλα, αυτή η αίσθηση μεγαλείου, κοσμικού και ανθρώπινου, είναι κάτι που αποδίδεται σε κάθε στιγμή του manga. Έντονες, λεπτομερείς σκιάσεις και δυνατές γραμμές συνθέτουν ένα manga τόσο γεμάτο συναίσθημα, όπου το μαύρο διάστημα φαίνεται ζωντανό, γεμάτο χρώμα και δέος. Επιπρόσθετα, η δυναμική του τοπίου συνδυάζεται με αυτή των προσώπων. Γενικότερα παρατηρείται μια μεγάλη προσήλωση και μαεστρία. Δεν έγινε άδικα ο Yukimura όνομα…
Η ψεύτικη υπόσχεση της τεχνολογίας
Το Πλάνητες είναι ένα hard sci-fi manga, δηλαδή η τεχνολογία και το μέλλον που απεικονίζει είναι πράγματα ριζωμένα στην τωρινή μας κατανόηση για το πώς θα δούλευαν τα διαστημικά ταξίδια, η ζωή στο διάστημα. Η επιστήμη του είναι ριζωμένη στο Τώρα και γίνεται προσπάθεια αυτό να φανεί όσο πιο δυναμικά (αλλά παράλληλα διακριτικά) γίνεται. Αυτό είναι άμεσα συνυφασμένο με τις ιστορίες των πρωταγωνιστών. Το Τώρα, οι εργατικές, κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες που το διαπερνούν έχει άμεσες συνέπειες και ορίζει τις περιστάσεις που βιώνουν. Πολύ μακριά από αδαείς μεσιανικές, tech bro διαβεβαιώσεις πως η τεχνολογία και το ταξίδι στο διάστημα θα λύσουν τα προβλήματα της ανθρωπότητας, βλέπουμε πλήρως παρούσες την εργατική εκμετάλλευση, την αλλοτρίωση του ανθρώπου και την αποξένωση του, τόσο από το αντικείμενο της εργασίας του όσο και από τον συνάνθρωπό του. Επομένως, καταλαβαίνουμε ότι εάν δεν αλλάξει το κοινωνικό υπόβαθρο, το μέλλον θα έχει απλά περισσότερη εκμετάλλευση, ακόμα και αν αυτή λέγεται ή βιώνεται διαφορετικά. Η τεχνολογία δεν είναι άλλωστε πολιτικά ουδέτερη. Αυτή η κουβέντα, ειδικά σήμερα στην εποχή του ΑΙ είναι ακόμα πιο επίκαιρη από τότε που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το manga, το μακρινό πια 1999.
Τι καθόμαστε ακόμα
Το Πλάνητες είναι ένα υπέροχο, βαθιά ανθρώπινο manga. Η στρωτή, προσγειωμένη του γλώσσα κάνει τη μετάφραση της Τζίνας να κυλά φυσικά και διατηρεί όλες τις αρετές του αρχικού κειμένου (που ούτως η άλλως οι περισσότεροι θα το βλέπαμε μεταφρασμένο, αλλά στα αγγλικά). Επομένως, εάν το βρείτε και είστε ήδη φανς του Vinland Saga, ξέρετε πως έχετε να περιμένετε μια βαθιά, φιλοσοφική και ζεστή ιστορία. Αν δεν είστε, μήπως είναι ώρα να γίνετε; Τι ακριβώς κάνετε με τη ζωή σας;
