Γράφει ο Δαμιανός – Φώτης Κομματάς
Με αφορμή την κήρυξη εθνικού πένθους για τον θάνατο του Silvio Berlusconi από την ακροδεξιά πρωθυπουργό της Ιταλίας Giorgia Meloni και με την συναίνεση της αντιπολίτευσης, αποφασίσαμε να μοιραστούμε τις εντυπώσεις μας για την νέα σειρά του πολυβραβευμένου κομίστα Zerocalcare, που κυκλοφόρησε την Παρασκευή 9/6 στην πλατφόρμα του NETFLIX. Παρότι, το κεφάλαιο Berlusconi θα μπορούσε να είναι ένα ξεχωριστό άρθρο εκτενέστερου σχολιασμού, που μεταξύ άλλων έχει αποτελέσει το θέμα της ταινίας του Paolo Sorrentino Loro (2018), για χάρη της επικαιρότητας και ενός υπόρητου νήματος που συνδέεται με τον Zerocalcare, προκαλούμαστε να κάνουμε μια εισαγωγική αναφορά. Ο πρώην Ιταλός πρωθυπουργός και επιχειρηματίας σήμερα προσεγγίζεται από σχεδόν όλο το πολιτικό φάσμα, με μια διάθεση νοσταλγίας και λιγότερο ή περισσότερο από έναν ανοιχτό θαυμασμό και συμπάθεια, για την επιδεικτική του ζωή. Όχι όμως στο όνομα όλων[1], ο πολιτικός που διαμορφώθηκε ως κτηματομεσίτης τις δεκαετίες του ’70-’80 με στόχο να τερματίσει την επιρροή των αγώνων του 1968, που περιόριζαν ακόμα τη δύναμη των κυρίαρχων τάξεων, σφυρηλάτησε τη δύναμή του τη δεκαετία του ’90 στην κρίση του Σοσιαλιστικού και Χριστιανοδημοκρατικού κόμματος με ολοκληρωτικό έλεγχο σε ΜΜΕ και επιτέλεσε το ταξικό του καθήκον στη κρίση του 2008 παίρνοντας μέτρα αρπακτικής λιτότητας, αφήνει πίσω του επιρροές και εμπειρίες που είναι καθόλα ενεργές στην ιταλική κοινωνία και όχι μόνο.
Απέναντι ακριβώς σε αυτήν πολιτική και αξιακή παράδοση του Μπερλουσκονισμού που εκφράστηκε με το αιματοκύλισμα των διαδηλώσεων απέναντι στη σύνοδο κορυφής του G8 στη Γένοβα το 2001 και τη δολοφονία του Carlo Giuliani, τον σεξισμό και τη περιφρόνηση του γυναικείου φύλου, τους δεσμούς με τη Μαφία και τους σκοταδιστικούς κύκλους του Καθολικισμού, την προστασία και την συγκάλυψη της φασιστικής και αστυνομικής βίας που οδήγησε στην δολοφονία του Stefano Cucchi[2] και κυρίως το μίσος για την εργατική τάξη, μπορούμε να τοποθετήσουμε το περιβάλλον της πολιτικής διαμόρφωσης νέων αγωνιστών της αριστεράς και της αυτονομίας στη γειτονική χώρα και του Zerocalcare. Ο τελευταίος, γεννήθηκε το 1983 στο Arezzo της Τοσκάνης και έχοντας μεγαλώσει στη Γαλλία, βρέθηκε στην ανατολική συνοικία της Ρώμης, Rebibbia, συμμετέχοντας ενεργά στον χώρο των αυτοδιαχειριζόμενων κοινωνικών κέντρων, ενώ θα έπαιρνε μέρος και σε μπριγάδα αλληλεγγύης στο Κομπάνι. Σε εμάς στην Ελλάδα έγινε γνωστός τα τελευταία χρόνια μέσα από τις δημοσιεύσεις αποσπασμάτων του «Kobanne Calling» στο περιοδικό Μπλε Κομήτης, την κυκλοφορία του κόμικ «Στον Μακαρίτη Αϊ- Βασίλη, μια χριστουγεννιάτικη ιστορία» από τις εκδόσεις Polaris to 2021 και τη σειρά που προβλήθηκε στον ίδιο χρόνο και πάλι στο NETFLIX με τίτλο Tear Along the Dotted Line, σε σενάριο και σκηνοθεσία του ίδιου.[3]
Στην νέα του σειρά που κυκλοφορεί με τίτλο Αυτός ο κόσμος δε θα μου κάνει κακό, παρακολουθούμε τον ίδιο Zerocalcare που ταυτίζεται με τον αφηγητή, να επιστρέφει στη γειτονιά του ως επιτυχημένος κομίστας και να διηγείται από την ανακριτική της ασφάλειας την ιστορία του. Με μια καταιγιστική αφήγηση -που υπερβαίνει τους ρυθμούς που συναντάμε στην πλατφόρμα- εισαγόμαστε σε ένα αστικό τοπίο που βρίσκεται μεταξύ διαρκούς κίνησης και ακινησίας. Μποτιλιαρίσματα, στενοί βρώμικοι δρόμοι, πολυκατοικίες του ’70, ταγκιές, γκράφιτι και αφίσες στους τοίχους, εσωτερικά διαμερισμάτων συνθέτουν το σκηνικό της άλλης όψης του εξευγενισμού ενός προαστίου της Ρώμης (ιδιαίτερα οικείου με τα δικά μας). Ακόμα, με τις χρονικές εναλλαγές στην αφήγηση παρόντος- παρελθόντος των κεντρικών ηρώων, παρεκβάσεις και αναφορές στην pop κουλτούρα (star wars, ηλεκτρονικά παιχνίδια, κόμικς, κ.α.) και προσεγμένες μουσικές επιλογές παρακολουθούμε το βλέμμα του αφηγητή, τις ανασφάλειες, τα αδιέξοδα, τις εμμονές και τις αμφιβολίες του. Η προσέγγιση της αφήγησης ωστόσο, γίνεται με τρόπο πολυπρισματικό, καθώς μετατοπίζεται το κέντρο της εστίασής του στην πλευρά των άλλων ηρώων (της Σάρα, του Σέκο, του Τσέζαρε) δίνοντας την δυνατότητα να κατανοήσουμε εμείς και ο ίδιος ο αφηγητής τους σύνθετους και πολύπλευρους χαρακτήρες τους. Η προβολή των αντιφάσεων των χαρακτήρων γίνεται έτσι, εκείνο το στοιχείο που προκαλεί τις εντονότερες στιγμές γέλιου και συγκίνησης, ενώ μας βοηθά να κατανοήσουμε τις δυναμικές που αναπτύσσονται στη γειτονιά.
Η επιμονή στην ανάδειξη των αντιφάσεων και προσωπικών ιστοριών των χαρακτήρων, αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν αναλογιστούμε και το ίδιο το θέμα της σειράς. Σε ένα προάστιο της Ρώμης, που δεν αναφέρεται με σαφή τρόπο, φασίστες πίσω από επιτροπές γονέων και κηδεμόνων, κινητοποιούνται προκειμένου να κλείσει το κέντρο φιλοξενίας μεταναστών που βρίσκεται δίπλα από το σχολείο. Σε αυτό το σημείο, μπορούμε να σκεφτούμε μια ακόμη πλευρά, που συνδέεται με τον Berlusconi: Οι 35 μετανάστες που βρίσκονται στο κέντρο φιλοξενίας, προέρχονται από τη Λιβύη, για της οποίας τη διάλυση η κυβέρνηση του «καβαλιέρε» θα είχε αποφασιστικό ρόλο παρέχοντας στο ΝΑΤΟ όλα τα αναγκαία μέσα. Ο λόγος της αντίδρασης των φασιστών και ορισμένων κατοίκων εμφορείται ακόμα, από τον ηθικό πανικό που αναπτύχθηκε ήδη από την δεκαετία του 1990 και θα έβρισκε σήμερα εφαρμογή στον έλεγχο της κοινωνικής αβεβαιότητας. Έχοντας παρακολουθήσει τη διαμόρφωση του κοινωνικού προφίλ των ανθρώπων που γίνονται εκφραστές αυτού του λόγου, ο Zerocalcare αναδεικνύει πέρα από το επίπεδο της καταδίκης ότι χρησιμοποιούνται εξίσου από την κυβέρνηση που επενδύει σε αυτήν την πόλωση της γειτονιάς και που δεν αργεί να εκφραστεί και στο πεδίο του δρόμου.
Με ιδιαίτερα προκλητικούς και εύστοχους παραλληλισμούς και αναφορές σε Γκράμσι, Bertolucci, Star Wars, αρχαία ελληνική μυθολογία που δείχνουν το βάθος της συγκεκριμένης δουλειάς, ανοίγεται το θέμα της επανοικειοποίησης των δημόσιων χώρων, από κατοίκους που μοιράζονται την κοινωνική ανασφάλεια, την εργασιακή εκμετάλλευση και την κοινωνική περιθωριοποίηση- και που πρέπει να μάθουν να συμβιώνουν σε ένα τόπο, όπου κανείς άλλος δεν επιβιώνει. Στη διάχυση έτσι του ακραίου συντηρητισμού στο κοινωνικό σύνολο, ανακύπτει, όπως στον Ρινόκερο του Ιονέσκο, το υπαρξιακό δίλημμα ότι μπροστά στην μεταμόρφωση καλείται κανείς να σηκώσει το μεγάλο βάρος της επιλογής.
Κλείνοντας, μπορεί να σχολιαστεί πως ο Zerocalcare με την νέα του σειρά που μέσω του NETFLIX φτάνει σε κάθε πιθανό και απίθανο μέρος, πετάει μια πέτρα στο πολιτικό και κοινωνικό μας σύστημα και συμπαραστέκεται στους ανθρώπους των αντιρατσιστικών και αντιφασιστικών κινημάτων των γειτονιών που παρά τις αδυναμίες τους συνεχίζουν να αντιστέκονται στο φασιστικό μίσος. Κυρίως ωστόσο κάνει κάτι παραπάνω, μας καλεί να σφίξουμε τα δόντια μας και με τις αντιφάσεις μας ή και παρά τις αντιφάσεις και αδυναμίες μας να υπερασπιστούμε τη συλλογική ταυτότητα των λαϊκών τάξεων απέναντι σε αυτούς που τις ποδοπατούν.
«Καλώς ήρθατε στη Rebibbia, Εδώ που μας λείπουν τα πάντα, δεν χρειαζόμαστε τίποτα», γκράφιτι του Zerocalcare, έξω από το σταθμό του τραίνου της περιοχής. Ο υπαινιγμός στο μαμούθ, προέρχεται από τις αρχαιολογικές ανασκαφές στην περιοχή που εντόπισαν χαυλιόδοντες του αρχαίου ζώου την δεκαετία του 1980 και συμβολίζει την περηφάνια της κοινότητας, που αντιπαραβάλλεται με την τοπική φυλακή.
Ο Σίλβιο είναι νεκρός, FORZA Zerocalcare.
[1] Αναφέρομαι στη διαδικτυακή καμπάνια που ξεκίνησε από το κόμμα Potere al Popolo, Non in mio nome, σχετικά με την απόφαση της Meloni να κηρύξει εθνικό πένθος για τον θάνατο του Berlusconi αναγγέλλοντας το κλείσιμο ιταλικών προξενείων, υπουργείων και επιμελητηρίων για 7 ημέρες.
[2] Η υπόθεση της δολοφονίας του 31χρονου μποξέρ Stefano Cucchi έχει αποτυπωθεί στην ταινία του Alessio Cremoninin με τίτλο Sulla mia pelle (2018).
[3] Μάνος Βασιλείου- Αρώνης, «Στον Μακαρίτη Αϊ- Βασίλη, εργατικοί αγώνες στη Λαπωνία», https://smassingculture.gr/zerocalcare-ston-makariti-ai-vasili/
