Comic

Published on August 15th, 2022

0

Κόκκινη Ρόζα – Η ζωή της φλογισμένης επαναστάτριας

Η ζωή της Ρόζας Λούξεμπουργκ ήταν αφιερωμένη στο λαό και στον στόχο της επανάστασης. Η νεαρή διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου και Οικονομικών, με τη λεπτοκαμωμένη μορφή και την ελαφρά δυσκολία στο βάδισμα (λόγω της δυσπλασίας του ισχύου της), όταν ανέβαινε στο βήμα έβγαζε λόγους παθιασμένους και πειστικούς, που συνέπαιρναν τα πλήθη και δημιουργούσαν τριγμούς στην ομαλότητα που επιδίωκε η εξουσία αλλά και οι  (ανδροκρατούμενες) σοσιαλδημοκρατικές ηγεσίες της εποχής της. Υμνήθηκε για την αφοσίωσή της στην επαναστατική σκέψη και δράση, αλλά και δαιμονοποιήθηκε από τους επαΐοντες του «ορθόδοξου» μαρξισμού που δυσφορούσαν με τον αντισυμβατικό τρόπο σκέψης της. Η δολοφονία η δική της και του Καρλ Λίμπκνεχτ αποτέλεσαν καμπή στην ιστορία των επαναστατικών κινημάτων του 20ου αιώνα.

Την πολιτική πορεία αλλά και την προσωπική ζωή της Ρόζας Λούξεμπουργκ στοχεύει να αφηγηθεί η Kate Evans στο βιογραφικό comic Κόκκινη Ρόζα, με την πολύτιμη συνεισφορά στην επιμέλεια του -έμπειρου στο είδος- Paul Buhle. Η πρωτότυπη έκδοση κυκλοφόρησε στα αγγλικά απ’ τις ριζοσπαστικές εκδόσεις Verso με την σύμπραξη του Ιδρύματος Ρόζα Λούξεμπουργκ. Πριν λίγους μήνες μεταφράστηκε στα ελληνικά και κυκλοφόρησε σε έναν πολυτελή σκληρόδετο τόμο από τις εκδόσεις Πατάκη, σε επιμέλεια Κώστα Γιαννόπουλου.  

Με αφετηρία την παιδική ζωή της Ρόζας στην Πολωνία και τα πρώτα της βήματα στο σοσιαλιστικό κίνημα και στη μαρξιστική σκέψη, το comic διατρέχει τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής μίας απ’ τις μεγαλύτερες προσωπικότητες του επαναστατικού μαρξισμού. Οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες που γνώριζαν ήδη τη Ρόζα μέσα από τα έργα της ή γενικότερα από την ιστορία της μαρξιστικής σκέψης και του σοσιαλιστικού – κομμουνιστικού κινήματος, θα ανακαλύψουν στιγμιότυπα της καθημερινότητας της φλογερής επαναστάτριας μέσα στις σελίδες του comic∙ τις φιλίες, τους έρωτες, τους αγώνες της για την ισότητα των φύλων, για την αβασίλευτη δημοκρατία, για την επανάσταση, την περίοδο της φυλάκισής της και τα τρυφερά της γράμματα προς τους οικείους της, την ακούραστη συνεισφορά της στην μαρξιστική θεωρία και στην καθημερινή κομματική αρθρογραφία. Η Kate Evans έχει εύστοχα σημειώσει ότι στο comic της αναδημιουργεί τη Ρόζα Λούξεμπουργκ ως έναν μυθοπλαστικό χαρακτήρα, βασισμένο σε αληθινά γεγονότα. Δεν επιχειρεί να την αγιοποιήσει, ούτε και θέλει να την ωραιοποιήσει. Αντιθέτως, παρουσιάζει μία καθημερινή γυναίκα, της οποίας η ομορφιά πηγάζει από τον πλούσιο εσωτερικό της κόσμο, από την γλυκύτητα του χαρακτήρα της κι από τη θαρραλέα της καθημερινή δράση κι όχι από εκείνες τις αναλογίες που θεωρούνται ιδανικές από τα κυρίαρχα πρότυπα ομορφιάς. Αυτή είναι μία συνειδητή επιλογή της Evans, η οποία προσδοκά να δημιουργήσει έναν γυναικείο χαρακτήρα οικείο στις γυναίκες αναγνώστριες, στις οποίες απευθύνεται προνομιακά το comic της.

Παράλληλα, το comic αφηγείται ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας του μαρξιστικού κινήματος των αρχών του 20ου αιώνα, το οποίο κατέληξε στη διάσπαση του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος (μετά την υποστήριξη των βουλευτών του στον πολεμικό προϋπολογισμό),  στην πολιτικά φιλόδοξη (αλλά ηττημένη) εξέγερση των Σπαρτακιστών του 1917-1918, η οποία καταπνίγηκε στο αίμα από την κυβέρνηση του σοσιαλδημοκράτη Φρίντριχ Έμπερτ και τελικά στη δολοφονία της Ρόζας Λούξεμπουργκ και του Καρλ Λίμπκνεχτ. Σε αυτή τη διαδρομή, η Evans ξετυλίγει την πλούσια δραστηριότητα της Ρόζας, γεμάτη τόσο με πολιτικές της πράξεις, όσο και με θεωρητικές της αναζητήσεις, οι οποίες διακρίνονται για το βάθος και την αντισυμβατικότητα της σκέψης της. Δεν απουσιάζουν από την εξιστόρηση οι θεωρητικές της διαμάχες που έχουν μείνει στην ιστορία, όπως η πολεμική της στον μεταρρυθμισμό του Μπέρνσταιν ή η κριτική της στην λενινιστική τακτική των πρώτων βημάτων της Οκτωβριανής Επανάστασης. Όπως δεν απουσιάζουν οι αναφορές στο πλούσιο θεωρητικό της έργο (σημαντικό μέρος του οποίου καταστράφηκε μετά τη δολοφονία της), αλλά και στην ακούραστη καθημερινή της ενασχόληση με τις κομματικές προπαγανδιστικές εφημερίδες, που είχαν σημαντική απήχηση και διείσδυση στο γερμανικό λαό.

Το σενάριο της Kate Evans επιτυγχάνει την τέλεια ισορροπία στη διήγηση της προσωπικής και της πολιτικής ζωής της Ρόζας. Ένα συχνό ελάττωμα των comic βιογραφιών που αφορούν πολιτικά πρόσωπα είναι η έλλειψη αυτής της ισορροπίας, είτε για πολιτικο-ιδεολογικούς λόγους (με εστίαση στο πολιτικό κομμάτι), είτε με στόχο τον μετριασμό του πολιτικού μηνύματος, την αποϊδεολογικοποιημένη πρόσληψη του προσώπου (με την επιμονή στην προσωπική του ζωή). Αντιθέτως, η Kate Evans βρήκε τη χρυσή τομή, συστήνοντας στους αναγνώστες και στις αναγνώστριες του comic μία φλογερή επαναστατική μορφή, αλλά και μία τρυφερή προσωπικότητα, μία γυναίκα αφοσιωμένη στον αγώνα και παράλληλα έτοιμη να απολαύσει τις χαρές του έρωτα και της φιλίας, κόντρα στη σεμνοτυφία και στα στερεότυπα της εποχής της για τις γυναίκες. Αντλώντας ιστορικά στοιχεία απ’ τα (διασωθέντα) γραπτά της Ρόζας Λούξεμπουργκ και από πλούσιο ιστορικό και φωτογραφικό υλικό της εποχής, η Evans αναπλάθει τη ζωή της Ρόζας με τη μέθοδο της «μυθοπλαστικής περιγραφής αληθινών γεγονότων», όπως την έχει χαρακτηρίσει η ίδια. Εκεί αναδεικνύεται η σημαντική συμβολή του επιμελητή Paul Buhle, ο οποίος, πέρα από το ενδιαφέρον επίμετρό του, προσέφερε δημιουργικά και ερευνητικά στο τελικό αποτέλεσμα, το οποίο βρίθει σημειώσεων γεμάτων χρήσιμες πληροφορίες, ενώ συνοδεύεται και από συνοπτικό βιβλιογραφικό παράρτημα.

Το ασπρόμαυρο σχέδιο της Kate Evans είναι εξίσου προσεγμένο, παρόλο που συνήθως οι δημιουργοί των βιογραφικών comics παρασέρνονται από το ρεαλισμό της ιστορίας, αποδίδοντας συμβατικά σχέδια. Βασισμένη κυρίως σε φωτογραφικό υλικό της εποχής, η σκιτσογράφος έχει επιτύχει μία ρεαλιστική απεικόνιση της εποχής, όμως, όποτε της δίνεται η δυνατότητα, επιδεικνύει τη φαντασία της και τις αρετές της πένας της, με σχέδια περισσότερο αφαιρετικά και ατμοσφαιρικά, όπως το δισέλιδο που κοσμεί και το εξώφυλλο του έργου. Στη ροή της ιστορίας, ιδιαίτερη προσοχή αποδίδει στις εκφράσεις των προσώπων και στις διάφορες αναπαραστάσεις της Ρόζας (με πικάντικη λεπτομέρεια την αντισυμβατικά αποδοσμένη ομορφιά των γυμνών σκηνών της), ενώ εξαιρετικά ενδιαφέρουσες είναι και ορισμένες γελοιογραφικού χαρακτήρα σκηνές, όπως μία σκηνή με έναν στρατιώτη των Freikorps που γρονθοκοπεί τη Ρόζα και στον τοίχο η σκιά του σχηματίζει μία σβάστικα.

Στις τελευταίες σελίδες του comic, λίγο πριν τη δολοφονία της, η Ρόζα μοιάζει να κοιτά παρηγορητικά τον αναγνώστη/-τρια λέγοντας: «έχω μάθει από την ιστορία να μην υπερεκτιμώ την επιρροή μίας και μοναδικής προσωπικότητας». Πρόκειται για ένα ελαφρώς παραλλαγμένο απόφθεγμα που άντλησε η δημιουργός από τα γράμματα της φυλακής της Ρόζας, που μαρτυρά την ταπεινότητα με την οποία εκείνη αντίκριζε τον κόσμο, στην αλλαγή του οποίου είχε αφιερώσει τη ζωή και το έργο της. Εκείνη η γυναίκα, παρά τα επιστημονικά και πολιτικά επιτεύγματά της, τα οποία έμοιαζαν ακατόρθωτα σε μία περίοδο που οι γυναίκες δεν είχαν ακόμα ούτε το δικαίωμα της ψήφου, παρόλο που έγινε το σύμβολο της επανάστασης των Σπαρτακιστών και ο βασικός στόχος για φυσική εξόντωση της κυβέρνησης του προδοτικού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, ακόμα κι όταν στερούνταν την ελευθερία της κλεισμένη στη φυλακή για τις πολιτικές της απόψεις σε καιρό πολέμου, συνέχιζε να αντιμετωπίζει τη δράση της μόνον ως ένα κομμάτι μίας ριζοσπαστικής κοινωνικής αλλαγής, την οποία προσδοκούσε και για την οποία αγωνιζόταν. Αλλά τελικά, όταν «χάθηκε κι αυτή» και παρόλο που κανείς δεν ήξερε «πού το κορμί της παραχώσαν», η Κόκκινη Ρόζα μετατράπηκε σε ένα παντοτινό επαναστατικό σύμβολο, επειδή «έλεγε πάντα την αλήθεια στους φτωχούς» και επειδή γι’ αυτό «οι πλούσιοι την σκοτώσαν».

Tags: , , , , , , , , , , , ,


About the Authors

Γεννήθηκε το 1993, δηλαδή ήταν 6 χρονών όταν είδε πρώτη φορά το Star Wars. Κάπου στο Λύκειο κατέληξε ότι η αλήθεια βρίσκεται στον Sheldon και από τότε προσπαθεί να ανακαλύψει τον κόσμο των nerds και των superheroes, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Αγαπημένο του χρώμα το κόκκινο: στις σημαίες, στον Flash, στον Deadpool, ενώ στις μπλούζες το προτιμά με λευκές λωρίδες. Τελευταία το παίζει και ιστορικός, χωρίς καμία επιτυχία.



Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to Top ↑