«Οι Γεζίντι σήμερα, λένε πως φυλάνε τις ιστορίες τους στις καρδιές τους…
για να μην καούν ποτέ ξανά»
Μία απ’ τις πιο μαύρες σελίδες της σύγχρονης ιστορίας μας έχει γραφτεί απ’ τον ISIS, μία ισλαμοφασιστική οργάνωση που με εργαλεία τον θρησκευτικό φανατισμό και την ακραία βία το 2014 ανακήρυξε τις περιοχές που είχε υπό τον έλεγχό του ως «Χαλιφάτο». Στη Δύση έχουμε συνηθίσει να ακούμε για τη δράση οργανώσεων όπως ο ISIS (ή παλιότερα η Al-Qaida) υπό το πρίσμα του φόβου για τρομοκρατικές ενέργειες, που εξελίχθηκε σε τρομοϋστερία μετά την πτώση των Δίδυμων Πύργων στις 11/9 του 2001. Το θέμα της σύγχρονης τρομοκρατίας αποτελεί στο δημόσιο διάλογο ένα εύφορο πεδίο ανάπτυξης ακραία συντηρητικών ιδεών, ισλαμοφοβικών, ξενοφοβικών και ρατσιστικών απόψεων, που συγχέουν εσκεμμένα το σύνολο των πιστών του Ισλάμ με μία ακραία μερίδα τζιχαντιστών, υπό το μανδύα του διαδεδομένου αφηγήματος του Samuel Huntington περί «Σύγκρουσης Πολιτισμών». Η δυτική οπτική του τζιχαντιστικού φαινομένου (και της ανόδου του ISIS ειδικότερα), αδυνατεί να αντιληφθεί στο σύνολό του το φαινόμενο του «ισλαμοφασισμού», καθώς πέραν από την απόκρυψη της συμβολής των ΗΠΑ στην ανάπτυξη τρομοκρατικών οργανώσεων αλλά και την ευθύνη τους για τη διατήρηση της αστάθειας στη Μέση Ανατολή, συχνά αδιαφορεί για τα θύματά τους εκτός Δύσης, για τους άμαχους πληθυσμούς που σφαγιάζονται και εκδιώκονται βίαια από τη γη τους, για τις γυναίκες που τις αντιμετωπίζουν σαν αντικείμενα, αποστερημένες από θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Μία τέτοια ιστορία είναι η επίθεση του ISIS στο όρος Σινγκάλ, εκεί όπου ο τοπικός πληθυσμός των Γεζίντι σφαγιάστηκε και εκδιώχθηκε το καλοκαίρι του 2014, ενώ οι γυναίκες και τα κορίτσια των Γεζίντι πουλήθηκαν στο Βόρειο Ιράκ και στη Συρία ως σκλάβες του σεξ. Πρόκειται για την ιστορία μίας γενοκτονίας, όπως επισήμως τη χαρακτήρισαν τα Ηνωμένα Έθνη.
Οι Γεζίντι είναι μία φυλή που θεωρείται απ’ τις πιο κυνηγημένες της παγκόσμιας ιστορίας. Μέχρι σήμερα έχουν υποστεί δεκάδες διωγμούς, λόγω της θρησκείας τους που αποτελεί ένα κράμα Χριστιανισμού, Ισλαμ και Ζωροαστρισμού με έντονα μυστικιστικά στοιχεία. Κατηγορούνται -λανθασμένα- απ’ τους υπόλοιπους μουσουλμάνους της Μέσης Ανατολής ως «λάτρεις του Διαβόλου», μία κατηγορία που τους καθιστά στόχους των ακραίων οπαδών του Ισλάμ. Στο όρος Σινγκάλ, το οποίο βρίσκεται ανάμεσα στα σύνορα Συρίας και Ιρακ, μέχρι την επίθεση του ISIS το 2014 κατοικούσε μία απ’ τις μεγαλύτερες σύγχρονες κοινότητες Γεζίντι.
Το comic των Tore Rørbæk καιMikkel Sommer, που κυκλοφόρησε φέτος το καλοκαίρι στα ελληνικά από τις εκδόσεις Jemma Press, διηγείται το χρονικό της γενοκτονίας των Γεζίντι απ’ τις πολεμικές ορδές του ISIS, μέσα από τα μάτια του Χαλίλ, του γιου ενός αγρότη Γεζίντι που προσδοκούσε (όπως και ο λαός του) τη βοήθεια των Πεσμεργκά, του στρατού των Κούρδων του Βόρειου Ιράκ, που τελικά εγκατέλειψε τους Γεζίντι την κρίσιμη στιγμή της άγριας επίθεσης. Οι διαψεύσεις, ο διωγμός, οι προδοσίες, ο κίνδυνος του θανάτου, η προσφυγιά και οι νέες συμμαχίες με ένοπλους Κούρδους του YPG και του PKK εικονογραφούνται με ρεαλισμό και καθηλωτική αφήγηση στο comic των Tore Rørbæk και Mikkel Sommer. Πρόκειται για μία μελέτη των δημιουργών γύρω από τη γενοκτονία του ISIS στο όρος Σινγκάλ που σκοπό έχει να ερευνήσει την ιστορία και τις ρίζες της φυλής των Γεζίντι, να αναδείξει το παρελθόν των διωγμών και το παρόν της προσφυγιάς και της μνήμης των θυμάτων, νεκρών και αγνοούμενων.
Ο Tore Rørbæk δηλώνει στο Υστερόγραφο του comic τον στόχο των δημιουργών, που ήταν να δημιουργήσουν τις εικόνες που λείπουν απ’ την καταγραφή της γενοκτονίας των Γεζίντι, αφού «κανείς δημοσιογράφος δεν ήταν παρών για να καταγράψει αυτό το γεγονός» και οι εικόνες που διαθέτουμε «απεικονίζουν κυρίως τα όσα συνέβησαν μετά τη γενοκτονία».Το comic λοιπόν έχει, αφενός, έντονο ενδιαφέρον γιατί εικονογραφεί ένα γεγονός απ’ το οποίο δεν υπάρχει οπτικοακουστικό υλικό, αλλά μόνο προφορικές μαρτυρίες των θυμάτων. Είναι αυτή η δύναμη της τέχνης των comics να συμπληρώνει κενά είτε του παρελθόντος, είτε και της φαντασίας μας, στην οποία είχαμε αναφερθεί και σε μία περσινή συζήτηση με τον John Antono σχετικά με τη δίκη της Χρυσής Αυγής, όπου σκιτσογράφοι της πρωτοβουλίας «Βαλ’ τους Χ» αποτύπωσαν στιγμές της δίκης που δεν επιτρεπόταν να καταγράψουν οι δημοσιογραφικές κάμερες.
Αφετέρου, ιδιαίτερα για τους αναγνώστες των δυτικών χωρών, έχει μοναδική αξία το γεγονός ότι το comic διηγείται μία απ’ τις ιστορίες που συνήθως δεν απασχολούν τη δική μας επικαιρότητα, μία απ’ τις τραγωδίες της πολύπαθης Μέσης Ανατολής που δεν γνωρίζουμε, επειδή (θεωρητικά) δεν μας αφορούν άμεσα. Επιπρόσθετα, αποτελεί και μία αφήγηση που αναδεικνύει τον κρίσιμο ρόλο των ένοπλων κουρδικών οργανώσεων στην καταπολέμηση του ισλαμοφασισμού του ISIS, ο κίνδυνος του οποίου σήμερα έχει μειωθεί αλλά δεν έχει εξαφανιστεί ολοκληρωτικά.
Το ενδιαφέρον των δημιουργών είναι αυθεντικό, ακόμα κι αν οι ίδιοι δεν κατάγονται απ’ τη Μέση Ανατολή. Δεν αντιμετωπίζουν τους πρωταγωνιστές τους με υπεροψία ή με υποκριτική λύπηση, αλλά με αλληλεγγύη και αγνή συμπόνια, επιχειρώντας να μην τους παρουσιάσουν μονάχα ως θύματα, αλλά ως πρωταγωνιστές της ιστορίας τους, ως δρώντα υποκείμενα. Κι αυτό είναι απ’ τα στοιχεία που καθιστούν την αφήγησή τους αναντικατάστατη και κατά συνέπεια την μετάφρασή της στα ελληνικά απ’ τη Jemma Press μία απ’ τις πιο αξιόλογες επιλογές ξενόγλωσσων comic των τελευταίων ετών.
